BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Bravo bize!

Bravo bize!

Cumhuriyetimiz çok genç ama kurulan hükümetler çabuk yaşlandı. 79 yılda bir tek “I. Demirel Hükümeti” tam zamanında seçime gidebildi. “Baba”, 27 Ekim 1965-3 Kasım 1969 arasında 4 yıl 7 gün iktidarda kaldı. Yine, tıpkı bugün olduğu gibi hastalıklar hükümetlerin ömründe önemli rol oynadı.



Türkiye’de siyasilerin, “Bu ülke hükümetsiz kalmaz” sözünün temeli 79 yıllık Cumhuriyet tarihine dayanıyor. Bugüne kadar başbakanlığı adeta hükümet durağına çeviren siyasilerimiz, “yaptıklarımız, yapacaklarımızın teminatıdır” ilkesini o kadar benimsemiş ki, genç Türkiye Cumhuriyeti sudan sebeplerle hükümetsiz kalmış. En sabırlı Demirel Türkiye’ye 57 hükümet ve 1.618 bakan hediye eden siyasi altyapı, Anayasada belirlenen 14 genel seçim süresi içinde sadece Süleyman Demirel’in başbakanı olduğu 30’uncu TC hükümeti 27 Ekim 1965- 3 Kasım 1969 arasında seçime kadar hayatta kalmayı başarabilmiş. Anayasaya göre seçimlerin 4 yılda bir yapıldığı dönemde 4 yıl 7 günlük 1. Demirel Hükümeti böylece bir siyasi rekorada imza atmış oldu. En uzun ömürlü Özal Demirel’in ardından en uzun süreli hükümet 1. Özal hükümeti. 13.12.1983-21.12.1987 tarihleri arasında işbaşında kalan hükümet 4 yıl 8 günlük bu süreyle siyasetimizin en uzun ömürlü hükümeti ünvanına sahip. Ancak 1982 Anayasasının seçimlerin 5 yıl da bir yapılacağına hükmetmesi sebebiyle o da görevini sonuna kadar tamamlayamadı ve alınan erken seçim kararı ile bozuldu. En kısa hükümet Ecevit Hükümetler arasında en kısa ömürlü olanı ise şimdiki başbakanımız Ecevit’e ait. 21.06.1977- 21.07.1977 tarihleri arasında kurulan Azınlık Hükümeti meclisten güvenoyu alamadığı için 30 günde sona ermek zorunda kaldı. Cumhuriyet tarihinde başbakanın ölümü ile bozulan tek hükümet ise 03.04.1939 tarihinde kurulan II. Saydam Hükümeti. Başbakan Refik Saydam’ın 09.07.1942 yılında görevi başanda ölmesiyle sona erdi. En uyumlu ortak Çiller Kurduğu koalisyon hükümetini en uzun süreli ayakta tutmaya başaran tek lider ise Çiller oldu. Başbakanlığı döneminde ortak olduğu siyasi partinin üç ayrı genel başkanı ile çalışmayı başaran Çiller, Baykal’ın devraldığı CHP döneminde hükümeti bozmak zorunda kaldı. İzine çıkan tek Başbakan Başbakanlığı döneminde 45 gün izin ve dönmediği için hükümet bozan tek lider ise İsmet İnönü. Sağlık problemlerini gerekçe göstererek istifa eden Başbakanlar ise Recep Peker ve Nihat Erim oldu. Bugüne kadar görev yapan başbakanlar arasında görevden indirilerek idam edilen tek kişi ise rahmetli Adnan Menderes oldu. Başbakanlık rekoru İnönü’de İki askeri harekât, bir muhtıra ve bir de 28 Şubat süreci geçiren siyasi hayatımız da İsmet İnönü 10, Demirel 7, Menderes ve Ecevit 5, Çiller ve Yılmaz 3 kez başbakanlık yaptı. Özal, Bayar, Saydam, Saraçoğlu, Saka, Gürsel ve Erim 2 kez başbakan olurken Okyar, Peker, Günaltay, Ürgüplü, Melen, Talu, Irmak, Ulusu, Akbulut ve Erbakan ise sadece bir kez başbakan olabildi. Seçim krizi 79 yıllık ömrü boyunca 57 hükümet gören Türkiye Cumhuriyeti’nde her seçimin milyarlarca dolara malolduğu ve ortalama her hükümetin ömrünün de 16 ay olduğu dikkate alınırsa bugüne kadar yapılan 13 erken, 1 normal ve 3 ara seçim içinde bulunduğumuz ekenomik krize kılıf arayanlara iyi bir gerekçe olabilir. Sonuç mu?... İyisini buluncaya kadar seçmeye devam.... Kurulan hükümetler ve yıkılma sebepleri İlk hükümet 1- I.İnönü Hükümeti (30.10.1923-06.03.1924) 3 Mart 1924’de Hilafetin ve bu nedenle de şerie ve evkaf vekaletinin ve ayrıca erkan-i harbiye-i umumiye vekaletinin kanunla kaldırılması üzerine yeni bir kabine oluşturulması için İnönü başbakanlıktan çekildi. İzin aldı dönmedi 8- VII. İnönü Hükümeti (01.03.1935-01.11.1937) 20.09.1937’de 45 gün izin alarak başbakanlıktan ayrılan İnönü daha sonra istifa ederek görevden ayrıldı. Başbakan öldü 12- II. Saydam Hükümeti (03.04.1939-09.07.1942) Refik Saydam’ın görevi başında ölmesiyle hükümet sona erdi. İstifa nedeni sağlık 15- Peker Hükümeti (07.08.1946-10.09.1947) Recep Peker, muhaliflerinin artan baskısı sonucu Peker sağlık problemlerini sebep göstererek istifa etti. Huzursuzluk hükümet bozdu 21- III. Menderes Hükümeti (17.05.1954-09.12.1955) Menderes, DP grubundaki reform isteklerinden kaynaklanan huzursuzluk nedeniyle istifa etti. Asker yönetime el koydu 23- V. Menderes Hükümeti (25.11.1957-27.05.1960) Başbakan Menderes 27 Mayıs 1960’da askeri müdahalesiyle tutuklandı, hükümet bozuldu. Demokrasi için bozuldu 24- I. Gürsel Hükümeti (30.05.1960-05.01.1961) Milli Birlik Komitesi Başkanı Cemal Gürsel bir hükümet kurdu. Güvenoylamasına ihtiyaç duymayan hükümet, demokratik gelişmelere uygun yeni bir hükümetin kurulabilmesi için istifa etti Güvenoyu alınmadı 25- II. Gürsel Hükümeti (05.01.1961-20.11.1961) Gürsel, MBK üyesi olmayanlardan oluşan yeni bir hükümet kurdu. Güvenoylaması yapılmadı. Hükümet, 1961’de yapılan genel seçimlere kadar sürdü. Af hükümet bitirdi 26- VIII. Inönü Hükümeti (20.11.1961-25.06.1962) İnönü, Af Kanunu tartışmaları hükümeti çalışamaz hale getirdiği gerekçesiyle istifa etti 4 yıl 7 günlük hükümet 30- I. Demirel Hük. (27.10.1965-03.11.1969) Normal süresini tamamladı. Hükümete muhtıra 32- III. Demirel Hükümeti (06.03.1970-26.03.1971) Başbakan Demirel 12 Mart muhtırası üzerine istifa etti. Erim hastalandı 34- II. Erim Hükümeti (11.12.1971-22.05.1972) Erim, 17.04.1972’de sağlık nedeniyle istifa etti. Suat Hayri Ürgüplü’nün hazırladığı hükümet listesi Sunay tarafından 12 Mart Muhtırasına uygun olmadığı gerekçesiyle reddedildi. 30 gün dayandı 40- II. Ecevit Hükümeti (21.06.1977-21.07.1977) Genel seçimler sonrasında Ecevit’in kurduğu azınlık hükümeti güvenoyu alamadı. 12 Eylül bitirdi 43- VI. Demirel Hükümeti (12.11.1979-12.09.1980) Demirel’in kurduğu azınlık hükümeti 12 Eylül 1980’de yapılan askeri müdahaleyle sona erdi. En uzun hükümet 45- I. Özal Hükümeti (13.12.1983-21.12.1987) Genel seçimler sonrasında Turgut Özal tarafından kurulan ve güvenoyu alan hükümet, 1987’de yapılan genel seçimler nedeniyle sona erdi. Uyum hükümeti 50- I. Çiller Hükümeti (25.06.1993-05.10.1995) Çiller DYP ve SHP’den oluşan bir koalisyon hükümeti kurdu. SHP’nin 4. Olagan Kurultayı’nda Murat Karayalçın SHP Genel Başkanı seçilince, Erdal İnönü hükümetten istifa etti. Karayalçın’ın Başbakan Yardımcısı oldu.18.02.1995’te yapılan 9. Olaganüstü SHP Kurultayında SHP, CHP ye katıldı. CHP Genel Başkanlığına Hikmet Çetin seçildi. Karayalçın hükümetteki görevinden istifa etti. Çetin, Başbakan Yardımcısı oldu. 9.09.1995 tarihinde yapılan CHP’nin 27. Olagan Kurultayında ise Genel Başkanlığa Deniz Baykal seçildi. Başbakan Tansu Çiller, CHP Genel Başkanı Deniz Baykal ile anlaşamayınca 20.09.1995’te istifa etti. 28 Şubat manevrası 54- Erbakan Hükümeti ( 28.06.1996 - 30.06.1997) Erbakan RP - DYP koalisyon hükümetini kurdu. 18.06.1997 tarihinde Erbakan koalisyon protokolü çerçevesinde görevi Çiller’e devretmek üzere istifasını Cumhurbaşkanı’na verdi. 28 Şubat tartışmalarını gerekçe gösteren Demirel, hükümeti kurmakla Yılmaz’ı görevlendirdi. Gensoru ile düşürüldü 55- III. Yılmaz Hükümeti ( 30.06.1997 - 11.01.1999) III Yılmaz Hükümeti ANAP, DSP, DTP azınlık koalisyonu şeklinde kuruldu CHP dışarıdan destekledi. TBMM Genel Kurulu’nun 25.11.1998 günü yaptığı 24. Birleşiminde Devlet Bakanı Güneş Taner ve Başbakan A. Mesut Yılmaz hakkında verilen gensoru önergelerinin ayrı ayrı görüşülmeleri sırasında Taner 315 güvensizlik oyu ile, III. Yılmaz Hükümeti 314 güvensizlik oyu ile düşürüldü. En uzun ömürlü koalisyon 57- V. Ecevit Hükümeti ( 28.05.99 - ) Genel seçimlerden DSP birinci, MHP ikinci parti olarak çıktı. DSP-MHP-ANAP koalisyon hükümeti kuruldu. Hükümetin normal ömrü 18 Nisan 2004’te doluyor. Ancak seçim tartışmaları had safhada... Günümüze kadar seçimler 20 Ocak 1921 ‘de kabul edilen ilk Anayasa’da Millet Meclisi üyelik süresi 2 yıl olarak saptandı. 29 Ekim 1923’de Cumhuriyetin ikinci TBMM’ce ilanından sonra 1924 Anayasası’nın kabulü ile Türk Vatandaşlarının seçmen olabilme sınırları genişletildi. Ancak oy verme hakkı sadece 18 yaşını bitiren erkeklere tanındı. Anayasa’da Millet Meclisi üyelik süresi 4 yıla çıkarıldı ve seçilebilme yaşı 30 olarak saptandı. 1934’de kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı ve seçme yaşı 22 olarak değiştirildi. Çok partili dönem Türkiye Cumhuriyeti siyasal hayatında etkili ilk parti 1923 yılında “Halk Fırkası” adıyla kuruldu. Daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası ve Cumhuriyet Halk Partisi kuruldu. Bu arada başka partiler kurulmuşsa da 1930’dan sonra benimsenen tek parti sistemi 1946’ya kadar sürdü. 1945’de parti kurmak için izin alma zorunluluğu ortadan kalktı ve çok partili dönemin ilk genel seçimi 1946’da yapıldı. İki dereceli seçim Seçimlerin iki dereceli oluşu, yani vatandaşların önce ikinci seçmenleri ve milletvekillerinin bu ikinci seçmenler tarafından seçilmeleri 1946 yılına dek süregeldi. Bu dönemde 40 bin vatandaşı bir milletvekilin temsil etmesi ilkesi hakim olduğu için TBMM’deki üye sayısı 1961 Anayasası’nın kabulüne dek her seçimde değişti. İhtilaller dönüm noktası 27 Mayıs 1960 harekâtı ile seçimler sekteye uğradı ve MBK tarafından hazırlanan yeni Anayasa halkoyuna sunulup kabul edilmesinden sonra seçimler tekrar 15.10. 1961’de yapılabildi. MBK’nin 13 Aralık 1960’da kabul ettiği yasa ile Milli Birlik komitesi ve Temsilciler Meclisi’nden oluşan bir kurucu Meclis kurulmasını öngördü. Sistem yeniden düzenlendi 12 Eylül 1980 Harekâtı’ndan sonra TSK yönetime tekrar el koydu. 7 Kasım 1982’de halkoyuna sunulan yeni Anayasa’nın kabul edilmesinden sonra seçim sistemi yeniden düzenlendi. Buna göre TBMM yalnız Millet Meclisi’nden oluşmaktadır. Millet Meclisi genel oyla seçilen milletvekillerinden oluşur. Milletvekili seçilme yaşı 30, milletvekilliği sayısı 450, süresi 5 yıldır. 1995 yılında seçim sisteminde yapılan değişiklikler sonucunda milletvekili sayısı 450’den 550’ye çıkarılmıştır.
 
 
  • Piyasalar

    Fark %
  • 109330
    % -0.31
  • 3.867
    % -0.62
  • 4.5554
    % -0.6
  • 5.158
    % -1.19
  • 156.209
    % -0.25
 
 
 
 
 
KAPAT