BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Kitabın kartviziti Exlİbrİs

Kitabın kartviziti Exlİbrİs

Geleneğe saygının, yazılı metinlere ilginin ve sevginin sembolü olarak görülen exlibrisler ülkemizde pek tanınmasa da yurtdışında hayli ilgi görüyor.



Avrupa'da M.Ö. 1400'lü yıllarda başlayan, ve sonraları adeta bir sanat dalı haline gelen exlibris, ne yazık ki ülkemizde hâlâ tanınmıyor. Kitabın bir nevi kartviziti ya da tapusu denebilecek bu exlibrisler, kitapseverlerin kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları, üzerinde adlarının ve değişik konularda resimlerin yer aldığı küçük boyutlu grafik çalışmaları. Çok eskilere dayanan bu exlibrisler, kitap sahibini tanıtması ve kitabı ödünç alan kişiyi geri getirmesi konusunda uyarıcı olması da bir başka önemli işlevi. Exlibrisler bir mülkiyet işareti ve sahiplenme göstergesi olmanın yanında kitabın hırsızlığa karşı korunmasını sağlama işlevinin de olduğu söylenebilir. Estetik kaygılarla yapılan bu özgün exlibrisler, yapıldığı döneme ait kültürel, tarihsel özellikleri günümüze taşıması nedeniyle de ilgi çekmelerinin yanında, sanatçılar ve koleksiyoncular arasında önemli bir değiş tokuş objesi olarak kullanılıyor. Baskı resimde oldugu gibi exlibrislerin sol alt köşesine baskı tekniğinin simgesi, kaç adet basıldığı ve eldeki baskının kaçıncı olduğu, sanatçının adı ve yapıldığı yıl kurşun kalemle yazılıp, eğer çalışma renkli ise kaç renk olduğu belirtiliyor. Exlibrisin arkasına sanatçı adresi de yazabiliyor. Avrupa'da büyük ilgi görüyor Üzerinde kültürel ve tarihsel değerler taşıyan exlibrisler, 500 yıldan bu yana sanatsal kaygılarla tasarlanıp meraklıları tarafından toplanıyor. İnsanı farklı düşüncelere yönelten bu özgün çalışmalar; genellikle kitapların boyutuna bağlı kalınarak hazırlanıp, değişik baskı teknikleriyle üretiliyor. Koleksiyoncuların kullanışlı buldukları 5 - 7,5 cm. olan bu exlibrislerin boyutları en fazla 13 cm'ye kadar ulaşabiliyor. Özellikle Avrupa ülkelerinde uzman kişilerce fiyatlarının özenle takip edildiği bir exlibris piyasası mevcut. Almanya'da 100 sayılık gravür exlibrisler 500 - 1500 mark, ağaç veya linolyum baskılar 300 - 600 mark, litografiler 300 - 500 mark arasında alıcı buluyor. Amerika'da bir exlibris tasarımı, baskı hariç 200 - 1000 dolar arasında yapılıyor, tanınmış sanatçılar, bu rakamı üç - dört katına çıkarabiliyor. Kolay bulunmayan eski tür exlibrisler ise, normal fiyatın üzerinde satılıyor. Matbaanın icadıyla başladı Exlibrisin ilk ve en eski örneğinin M.Ö. 1400 yıllarında açık mavi renk bir fayans üzerine yapıldığı, bunun da III. Amenofis'in kitaplığına ait olduğu tahmin ediliyor. Gerçek anlamda exlibrislerin matbaanın icadıyla birlikte başladığı sanılıyor. Önceleri sadece kilisenin ve prenslerin ellerinde bulunan çok değerli el yazması kitaplar, matbaa sayesinde alt düzeydeki soylular ve eğitim görmüş burjuva sınıfı tarafından da elde edilmiş, böylece tek sayı olma durumunu kaybeden bu kitapların, hırsızlıktan ve kaybolmalardan korunması için özel bir mülkiyet işareti gerekliliği doğmuş. Türkiye'nin exlibrisi tanıması ise batıdan alınmış kitaplarla başlamış. Avrupa ülkelerinde yaygın olarak kullanılan exlibrisli kitaplar, ikinci el satışlarla ülkemize girmiş, bu kitapların sahipleri öldüğü zaman ise yakınları tarafından kütüphanelere bağışlanıp sahaflara satılmış. Exlibris ustalarımız artıyor Yurtdışındaki müzayedelerden alınan bazı kitaplarda exlibrislere rastlanıyor. Örnegin Milli Kütüphane, Bogaziçi Üniversitesi ve Yapı Kredi Bankası Kütüphaneleri ile Basın Müzesi'ndeki eski kitapların çoğunda exlibrisler yer alıyor. 1980'li yıllardan bu yana, özellikle güzel sanatlar eğitimi veren kurumlardaki özgün baskı resim ve grafik tasarım derslerine giren öğretim elemanlarının özendirmeleriyle, exlibris yapan kişiler yetişmeye başladı. Pek bilinmese de artık yurt dışında yapılan exlibris sergilerinde ve yarışmalarında ülkemizin adını duyuran sanatçı ve tasarımcılarımızın isimleri geçiyor. 1996 yılında Italya'da yapılan 3. Exlibris Bienali'nde Prof. Dr. Hasip Pektaş birincilik, İsmail İlhan ikincilik ödülü, 1997 yılında yine İtalya'da yapılan "müzik" konulu exlibris yarışmasında Sema Ilgaz Temel üçüncülük, 2000 yılında Barcelona'da yapılan "Exlibris in the 21th Century" yarışmasında Erol Olcay mansiyon, 2001 yılında Erdal Aygenç, Arjantin "Gral. JosÇ de San Martin -150" Uluslararası Exlibris Yarışmasında üçüncülük ödülü aldılar. Ülkemizde pek yakından tanınmasa da Avrupa ülkelerinde, Amerika'da, Rusya'da, Japonya'da ve başka ülkelerde exlibrisle ilgilenen kişi sayısı o kadar fazla ki dernekler kurulup, sık sık yarışmalar düzenleniyor ve sergiler açılıyor. Sadece exlibrislerin yer aldığı müzeler bile kuruluyor.
 
 
  • Piyasalar

    Fark %
  • 103235
    % 2.07
  • 4.7171
    % 0.01
  • 5.5018
    % -0.57
  • 6.2889
    % -0.17
  • 197.827
    % 0.14
 
 
 
 
 
Reklamı Geç
KAPAT