BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Atma, geri kazan!

Atma, geri kazan!

Ülkemizde yılda yaklaşık 1 milyon ton atık geri kazanılıyor. Bu oran bir çok Avrupa ülkesinden yüksek. Hattâ pet şişe toplama ve değerlendirmede, İsviçre'den sonra dünyada ikinci sıradayız



Tabii kaynakların sınırsız olmadığı, dikkatlice kullanılmadığı takdirde bir gün bu kaynakların tükeneceği su götürmez bir gerçek. Kaynak israfını önlemenin yanında, hayat standartlarını yükseltme çabaları ve ortaya çıkan enerji krizi ile bu gerçeği gören gelişmiş ülkeler atıkların geri kazınılması ve tekrar kullanılması için yöntemler aramış ve geliştirmişler. Bizler henüz bu yolun başındayken “çöplerin aslında çöp olmadığının” uzun yıllar önce farkına varan ülkelerde ise geri dönüşüm sistemi bir politika olarak benimsenmiş durumda. Ancak ülkemiz bu konuda hızla ilerlemeye devam etse de henüz net bir politika oluşturulmuş değil, çünkü çöp ayrıştırma işinin büyük bir bölümü hala sokak toplayıcıları tarafından bilinçsiz bir biçimde yapılıyor. Örneğin İstanbul’da günde 750 ton kağıt kullanılıyor ve bunun ancak 250 tonunun geri kazanılabiliyor. Belediye bu kağıtların ancak yüzde 5 kadarını toplarken, geri kalanı ise diğer çöplerle birlikte çöpe atılıyor ve sokak toplayıcıları tarafından kirlenmiş halde toplanıyor. Potansiyel çok büyük Kişi başına yıllık evsel atık miktarı 187 kilogram olan ülkemizdeki toplam atık miktarı ise 19-20 milyon ton civarında. Söz konusu evsel atıkların ağırlık olarak yüzde 12’sini cam, metal, plastik, kağıt ve karton gibi geri kazanılabilir atıklar oluşuyor. Buna göre yıllık geri kazanılabilir atık miktarı 2 – 2,5 milyon ton civarında. Hacim olarak ise bu ülkemiz çöpünün yaklaşık yüzde 30-35 ‘ine tekabül ediyor. Bütün olumsuzluklara rağmen ülkemizde yılda yaklaşık 1 milyon ton atık geri kazanılıyor. Bu oran bir çok Avrupa ülkesinden yüksek. Hattâ Türkiye pet şişe toplama ve değerlendirmede, İsviçre'den sonra dünyada ikinci sırada. Tüketim toplumunun her öğesini içinde barındıran bizler artık atmak yerine onları geri kazanmanın yollarını öğrenmeye başladık. Bir zamanlar eski gazete, demir ne varsa alan eskicilerle başlayan geri kazanım, şimdileri ciddi bir biçimde gündemde. Geri kazanımın bir anlamda geleceğimizi de kazanmanın yolu olduğunu bilenler 1991 yılında ÇEVKO’yu (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı) kurdular. Üzerinden pek az süre geçmesine rağmen geri kazanım konusunda ciddi çalışmaları olan ÇEVKO’nun Projeler Koordinatörü Cezmi Neyim ile konuştuk: ¥ ÇEVKO’nun kuruluş amacı neydi? NEYİM - ÇEVKO olarak amacımız evsel nitelikli geri kazanımı olan atıkların (cam, metal, plastik, kağıt-karton) düzenli bir biçimde toplanması, taşınması ve uygun bir biçimde bertarafını kapsıyor. Tabii son işlem ise bu atıkların geri dönüşüm sanayilerine sevkini sağlamak. Kısacası geri dönüşüm süreci bu sistemdeki üç ayrı tarafın koordinasyonu anlamına geliyor. Öncelikle tüketiciler atıklarını ayrı ayrı biriktirmeyi öğrenmeli, kamu atık toplama sistemini geliştirmeli ve sanayi de atıkların geri dönüşümünü sağlamlı. İşte bizim görevimiz tüketici, belediye ve sanayiyi üçgenini buluşturmak bir bakıma. Bu anlamda belediyelere teknik bilgilar konusunda yardımcı oluyoruz. Tüketicilerin organik, plastik, kağıt gibi çöplerini ayırmalarını öneriyoruz. Şimdilik 70 belediye ile çalıyoruz ve Türkiye çapında düzenli olarak 1 milyon 250 bin kişiye ulaştık. İşbirliği içinde olduğumuz belediyenin mahalle sakinlerine bu uygulamayı anlatıyoruz. Seminerlerin çoğu mahalle toplantıları şeklinde oluyor. Ekipler oluşturup kapı kapı dolaşıp halkı bilgilendirmeye gayret ediyoruz. Afişler, el ilanları ve broşürlerle bu çalışmalarımızı destekliyoruz. İlk öğretim düzeyinde de ciddi çalışmalarımız oldu. Şu ana kadar 500 okulda hazırladığımız eğitim kasetleri eşliğinde seminerler verdik. Hiç şüphesiz eğitim uygulanacak cezalardan daha büyük önem taşıyor bizim için. Çöpünü ayırmayana 500 Euro ceza ¥ Geri dönüşüm sisteminin oturtulmasında önümüzdeki en büyük engel ne? NEYİM - Engelden ziyade bazı cezai müeyyidelerin konması gerekiyor. Halen bu işler 1991 yılında yayınlanan “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” ile yürütülmeye çalışıyor. Dolayısıyla bunlarda da bir ceza söz konusu değil. Ancak Avrupa’da bunların tümü yasalarla belirlenmiş durumda. Örneğin Almanya’da tüketicilerin evlerindeki çöplerini ayırmak gibi bir zorunlulukları söz konusu. Uyulmadığı takdirde para cezası ilk belirlendiğinde 500 Euro, eğer tüketiciler çöplerini ayırmamada ısrar ediyorlarsa bu ceza katlanarak artıyor. Anlayacağınız bu konuda yasal düzenlemelerin yapılması şart, Avrupa Birliği entegrasyonu amacıyla da bunların ivedi yapılması gerekiyor. Üstelik bu konuda çok da geride sayılmayız, zira ülkemizde geri dönüşüm sanayi oldukça ileride. Cam, kağıt ve alüminyum sanayide Avrupa’daki emsallerinin çok üstünde kapasitelere sahip tesislerimiz mevcut. ¥ Geri kazanımın ülkemizdeki ekonomik boyutları nedir? NEYİM– Geri kazanım tabii kaynaklarımızın tükenmesini önleyeceği gibi ülke ihtiyaçlarını karşılayabilmek için ithal edilen hurda malzemeye ödenen döviz miktarını da azaltacak ve kullanılan enerjiden de büyük ölçüde tasarruf edilecek. Tabii bunun yanında çevre kirliliğinin önlenmesini de unutmamak lazım. Halen ülkemizde geri kazanımın karşılığı 300 trilyon civarında. Dönüşümlü kağıdın maliyetine göre yeniden yapmak daha pahalı, bunun yanında 3 milyon ton atığı çöp sistemine karıştırmadığınızda çöp toplama sistemini rahatlatmış oluyorsunuz. Bir de bu atıkların çöp arabalarında ve çöp sahalarında kapladığı yerler var ki en kötü çöplükte bile ton başına maliyet 10-15 dolar civarında. ¥ Sokak toplayıcıları bu sistemin neresinde? NEYİM - Evet atık toplama sisteminin gelişimi, eş zamanlı olarak sokak toplayıcıları denen bir meslek gurubunu da doğurdu. Şu an on binlerce sokak toplayıcısı bu işten ekmek yiyor. Aslına bakarsanız bu sistemin en büyük neferleri de onlar, zira sokak toplayıcılarının geri dönüşümdeki payı yüzde 80’lerin üzerinde. Tabii onların geri dönüşüm sisteminde kağıt ve plastik atıklar konusunda ağırlıkları var. Sokak toplayıcıları camı kilosu 25 bin lira olduğu için pek toplamazlar, kilosu 150 bin lira olan kağıt ve plastikler tercih ederler daha ziyade. Ama en çok rağbet ettikleri atık türü ise alüminyum kutulardır ki onların kilosu 1 milyon lirayı bulur, onun için asla çöplerde alüminyum kutu bulmazsınız.
 
 
 
 
 
 
 
Kapat
KAPAT