BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > 1 Mayıs

1 Mayıs

Adı şiddetle anılan gün...



Türkiye’de 1 Mayıs kutlamalarına genellikle kan bulaştı. Olay çıkarmak isteyen gruplar, sadece polisle değil, birbirleriyle de çatıştılar. Can kayıplarına da sebep olan olaylar polisin kararlı tutumuyla bastırıldı. DİSK tarafından 1977 yılında düzenlenen Taksim mitingi, felaket habercisi gibiydi. Kalabalığın üzerine kurşun sıkılması sonucu 37 kişi ölünce, 1 Mayıs kavga ve şiddet ile anılmaya başlandı. 1 Mayıs 1886’da Amerikan işçi Federasyonu (AFL) genel grev ilan etti. İşçilerin istediği, 8 saatlik mesainin kabul edilmesiydi. Bu karar ile birçok iş kolunda aksaklıklar meydana geldi. Katılım bir hayli fazlaydı. İşçiler çalıştıkları yerlerde gruplar halinde toplanmış, bir dayanışma havasında sükunet ile bekliyordu. Derken, ilk patlama Chicago’da meydana geldi. Grev ile isteklerine ulaşamayacaklarını düşünen işçiler, ara sokaklardan, caddelere doğru akan bir insan seli oluşturdu. Kalabalık, sloganlar atarak yürümeye başladığında polis müdahale etti. Bir anda konunun seyri tamamen değişmiş, polis ve işçi karşı karşıya gelmişti. Tutuklanan iççilerden dördü idam edilirken dördü de ağır hapis cezasına çarptırıldı. AFL’nin 1888’de yaptığı toplantıda, 8 saatlik iş günü kabul edilinceye kadar 1890’dan başlamak üzere her sene 1 Mayıs’ta gösteri yapılması istendi. Zamanla bu karar diğer Avrupa ülkelerine de yayıldı. 8 saatlik iş gününün kabul edilmesi üzerine, bugünün bayram olarak kutlanmaya devam etmesi kararlaştırıldı. 91 YIL ÖNCE 1 Mayıs, Türkiye’de ilk kez 1908 yılında kutlandı. Çeşitli kentlerde düzenlenen etkinlikler sönük geçti. 1921’de ise işgal altındaki İstanbul’da yasaklamalara rağmen, Şirket-i Hayriye, tersane ve tramvay işçileri büyük bir gösteri yaptılar. Bu aynı zamanda İstanbul’u işgal eden İngilizler’e karşı bir protesto anlamı ifade ediyordu. Taksim’de toplanan tramvay işçilerine, Kasımpaşa’dan gelen tersane işçileri de eklenince, meydan hınca hınç doldu. İşçiler, milliyetçi bir ruh ile kenetlenerek, işçi bayramı adı altında İngilizler’i telin ettiler. YASAKLAMA 1922 yılında, sosyalist parti ve dernekler Kağıthane’de bir miting düzenledi. Bütün çabalara rağmen yoğun bir katılım sağlanamadı. Aileleriyle birlikte kutlamalara katılan işçiler, Kağıthane Deresi’nin kenarında piknik yaptılar. 1923 senesinde kutlama faaliyetleri tekrar hızlandırıldı. İstanbul’da, “Umum Amele Birliği” ile “Türkiye İşçi ile Çiftçi Sosyalist Fırkası”nın öncülük ettiği, ve “İşçi Teşkilatları Heyeti Müttehidesi”nin düzenlediği iki ayrı kutlama yapıldı. 1925 yılında kutlamaların yapılması yasaklandı. 1 Mayıs İşçi Bayramı’nın adı değiştirilerek, “1 Mayıs Bahar ve Çiçek Bayramı” ilan edildi. Mayıs 1935’te çıkartılan bir kanunla da resmi tatil halini aldı. Bu tarihten itibaren uzun bir süre 1 Mayıs kutlaması adına bir etkinlik düzenlenmedi. DİSK 1968 yılından başlamak üzere kapalı toplantılar düzenledi. 1976 yılında DİSK açık bir kutlama için kendisini hazır hissetti. Taksim Meydanı’ndaki miting olaysız sona erdi. 1977 yılında düzenlenen 1 Mayıs Mitingi, bir önceki seneye göre daha da kalabalıktı. Taksim Meydanı sabahın erken saatlerinde tamamen doldu. Yasal olarak miting saat 18.00’e kadar izinli olmasına rağmen, saatler 19.00’u gösterdiği sırada DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler’in konuşması devam ediyordu. Tam o esnada, Saraçhane tarafından meydana intikal eden işçiler ile bir diğer solcu grup arasında slogan tartışması çıktı. Militanlar kavga etmeye başladı. Kargaşanın yayılması üzerine, halen tesbit edilemeyen kişi ya da kişilerce kalabalığın üzerine ateş açıldı ve ilk kan döküldü. Meydan ana baba gününe döndü. DİSK yöneticileri olay yerinden kaçtılar. İlk silah sesinin akabinde, Cihangir tarafından yine silah ve patlama sesleri duyuldu. İnsanlar şuursuzca kaçışıyor, yere düşenler ayaklar altında eziliyordu. Neticede birisi polis memuru 37 kişi öldü. İçinde olaylara karışmayanların da bulunduğu yüzlerce insan yaralandı. Birçok araba ve işyeri kaçanlar tarafından tahrip edildi. BÖLÜCÜ PANKARTLAR Yasadışı sol örgütler tarafından devamlı surette kullanılan 1 Mayıs kutlamaları, adeta birer şov haline geldi. Militanların açtığı kızıl bayrak ve flamalar ile örgüt isimleri ve kurucularının resimleri olan pankartlar, kutlamaların maksadını saptırdı. Kanlı 1 Mayıs 1977 gösterilerinden bir sene sonra, 1978 yılında, yine DİSK öncülüğünde düzenlenen mitingde yasadışı örgütlerin pankartları hakimdi. Türkiye Komünist Partisi (TKP) kurucusu Mustafa Suphi’nin dev bir posteri de meydanda yerini aldı. Alanda işçilerden ziyade öğrenciler vardı. “Yaşasın sosyalizm, DGM’leri ezdik” gibi sloganlar atan grup, polisin uyarısı ile dağılmayınca olaylar tırmandı. Birçok polis ve gösterici yaralanarak hastanelere kaldırıldı. Aynı günün akşamı Cerrah Paşa Hastanesi önünde görev yapan polislere silahlı saldırı düzenlendi. Bir polis memuru ölürken, ikisi de yaralandı. KUTLAMALAR YASAKLANIYOR 1979 yılında ilan edilen sıkıyönetim ile kutlamalar yasaklandı. İstanbul ve Ankara’da yasağa rağmen meydanlara çıkmak isteyenler polis tarafından engellendi. Çıkan çatışmalarda birçok gösterici yaralandı ve gözaltına alındı. 12 Eylül 1980 ihtilalinden sonra 1 Mayıs, “Bahar Bayramı” olmaktan çıkartıldı. İhtilalden sonra ilk kez Türk-İş ve Hak-İş tarafından, 1 Mayıs “İşçi Bayramı” olarak kutlandı. Taksim artık yasaklı bir meydan haline gelmişti ve polis bu yasağı korumakta kesin kararlıydı. 1988 yılında, 1977 1 Mayıs’ında ölenleri anmak için Kazancı yokuşuna karanfil bırakmak isteyenler engellendi. 81 kişi gözaltına alındı. 1989 yılında tekrar organize olarak meydana çıkmak isteyen göstericiler, yine polisle çatıştı. Açılan ateş sonucu bir gösterici öldü, birçoğu yaralandı. Gösteriler bittiğinde 3 bin kişi gözaltına alınmıştı. Bu tarihten itibaren 1996 senesine kadar kutlamalar küçük çatışmalar haricinden sakin bir ortamda devam etti. 1996’da, 1 Mayıs mitinginin Kadıköy İskele Meydanı’nda yapılmasına izin verildi. Ancak miting öncesi başlayan olaylarda silahlar konuştu. Üç kişi hayatını kaybetti. Taksim Meydanı’nda mitinge izin vermemekte kararlı olan İstanbul Valiliği, Kadıköy gibi şehrin göbeğinde yaşanan olaylar sonrası yeni yer arayışına girdi. Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nı uygun buldu. Tüm tedbirlere rağmen alana giren kalabalığın sonunda yer alan örgüt militanları yine olay çıkardı. Önce kendi aralarında kavga eden göstericiler, daha sonra taş ve sopalarla polise saldırdı. Kadıköy’den ders alan polis bu sefer olaylara kısa sürede müdehale etti ve yasadışı göstericileri gözaltına aldı. 1998 Kutlamaları için de aynı yer gösterildi ve yine eski senaryo sahneye kondu. Tam bir sene önceki yerde örgüt militanları yine polisle çatıştı. Fakat artık polis kesinlikle tedbirliydi. Olayların büyümesine izin verilmedi ve çok sayıda gösterici gözaltına alınarak kargaşa önlendi. PROVOKASYONLARA DİKKAT! Geçmişte yaşanan acı olaylar sebebiyle bugün kutlanacak olan 1 Mayıs için geniş güvenlik tedbirleri alındı. 18 Nisan’da yapılan seçimlerde yüzde 1’lik oy tabanına dahi ulaşamayan bazı örgütlere yakın partilerin, yapmayı planladıkları gösterilerle toplumu germelerine izin verilmeyeceği bildirildi. İl valilikleri tarafından İstanbul’da Abide-i Hürriyet ve Ankara’da Tandoğan gibi meydanlarda işçilerin toplanıp gösteri yapmasına izin verilirken, izinsiz alanlarda gösteri yapılmasına kesinlikle engel olunacağı uyarısı yapıldı. Gösterilerin Türk-İş, DİSK ve KESK gözetiminde yapılacağı bildirildi. Polis ve jandarmada bütün izinler kaldırılırken, izinsiz gösteri yapmaya kalkanların da derhal gözaltına alınacağı kaydedildi. 1 Mayıs gösterilerinin uluslararası propaganda malzemesi yapılabileceği kuşkusundan hareket eden güvenlik kuvvetleri, bu konuda başta işçi kuruluşlarının temsilcileri olmak üzere çok sayıda sivil kuruluş yöneticisi ile de temasa geçerek taşkınlıklara meydan vermemelerini de istediler. Bombalı saldırı gibi provokatif eylem yapılabileceği de belirtildi. Diğer dikkat çekilen bir nokta da canlı bombalar oldu. Canlı bombalardan ötürü gösteri yapılacak meydanlara insanların teker teker aranarak alınacağının bilinmesi de istendi. MHP ise, bir genelge yayımlayarak geçen yıl 1 Mayıs’ta çıkan olayların tekrarlanmaması için il ve ilçe örgütlerine parti binalarını kapatarak piknik yapmaları çağrısında bulundu. Ankara’da önceki akşam 1 Mayıs çerçevesinde bir hücreevine düzenlenen operasyonda ise 4 kişi yakalandı. Ankara Emniyet Müdürü Cevdet Saral’ın bizzat olay yerine gelerek yönettiği operasyon DGM Savcılarından Nuh Mete Yüksel’in gözetiminde gerçekleşti. Doğukent 1 Blok 18 Numarada ele geçirilen yasadışı örgüt mensuplarından ikisinin isminin Reha Tatoğlu ve İsmail Koca olduğu öğrenildi. İzmir’de, Karşıyaka Demokrasi Alanı’nda yapılacak 1 Mayıs toplantı ve yürüyüşünü, yasadışı gösteriye dönüştürme hazırlıkları yaptıkları iddiasıyla 60 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi kampüsünde de bir grup öğrenci korsan gösteri yaptı.
 
 
 
 
 
 
 
Kapat
KAPAT