BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Banknotların arka yüzündeki dahiler

Banknotların arka yüzündeki dahiler

Yeni yılda kullanılmaya başlanacak yeni banknotların arka yüzlerine Türk kültür, ilim ve san’at adamlarından 6 kişinin resimleri konuldu. Merkez Bankasının seçim ilkeleri, kutlanmaya değer. Ancak tarihimizde yüzlerce çok seçkin dâhimiz bulunuyor.



DÜNYA TARİHİNDE BİR İLK Banknotların hepsinin bir yüzünde Atatürk’ün büst resmi var. Bu hususta Türkiye, paralarına hep aynı kişiyi koyan, dünya tarihinde tek devlettir. Yalnız İnönü döneminde (1938-1950) kâğıt ve madenî paralar ile posta pullarından Atatürk kalktı, İnönü kondu. Görülmemiş şey değildi ama kimsenin hoşuna gitmemişti. 1 Ocak 2009’da kullanmaya başlayacağımız Türk Lirası ismine dönecek ve yakışıksız Yeni sıfatını silecek 6 adet banknotumuz, basılmaya başlandı: 5, 10, 20, 50, 100, 200 TL. Madenî paralar: 1, 5, 10, 25, 50 kuruş ve 1 lira. 1 lira bu defa banknot olarak basılmıyor. 200 liralık kupür de banknot tarihimizde ilktir. Eskiden 500 ve 1000 liralık kupürler vardı. Morumsu kırmızı 1000 liralık bir kupür, vatandaşlarımızın büyük çoğunluğunun ismini işittikleri, sahip olmak bir yana, ele almak ne hayal, uzaktan bile görmedikleri bir şeydi resimlerini görenler vardı. İkinci Cihan Savaşı yıllarında 50 kuruşluk ve 2.5 liralık banknotlar da kullandık. Banknotların hepsinin bir yüzünde Atatürk’ün büst resmi var. Bu hususta Türkiye, paralarına hep aynı kişiyi koyan, dünya tarihinde tek devlettir. Yalnız İnönü döneminde (1938-1950) kâğıt ve madenî paralar ile posta pullarından Atatürk kalktı, İnönü kondu. Görülmemiş şey değildi ama kimsenin hoşuna gitmemişti. Bugün de bilmeyenler öğrendikleri zaman hayret ediyor, tasvîb etmiyorlar. SEÇİMLERİ DOĞRU MU? Medyamızın ilgisini çeken Atatürk resimleri değil. Atatürk resmi olması çok tabiî. Arka yüzde Türk kültür, ilim ve san’at adamlarından 6 kişinin resimleri... 5 liralıklarda Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı, 10’luklarda Ord. Prof. Dr. Cahit Arf, 20’liklerde Mimar Kemaleddin, 50’liklerde Fatma Aliye Hanım, 100’lüklerde Itrî ve 200’lüklerde Yunus Emre... Her banknotta Atatürk’e itiraz eden tek ses duymadım. Bu da millî kahraman olarak bin yıl hâtırasını yaşatacağımızı gösteriyor. Ama seçilen 6 büyüğümüz hakkında soru yağmuruna tutuldum diyebilirim. Zira okuyucularım, tarihî şahsiyetler hakkında benim lâf gevelemeden, rötuş yapmadan, olduğu gibi, sert, gerçek hükümler vererek sunmama alışmışlardır. Aydın Sayılı, (1913-1993) çok değerli bir müsbet ilimler tarihçimiz. Halk tarafından kesin şekilde tanınmaz. 20. asrın en büyük tarihçimiz Ord. Prof. Dr. Mehmed Fuad Köprülü’dür. Aynı zamanda modern, çağdaş tarihçiliğimizin kurucusudur. Siyasi tarihçilikten değil, kültür tarihçiliğinden gelir. Hiçbir modern tarihçimiz, Köprülü’nün önüne geçemez. Cahit Arf, (1910-1997), büyük bir matematikçi imiş... Benim bu alanda fikir yürütmem mümkün değil. Adını, mutlak şekilde sahası dışındakiler bilmez. Ben, Fatin Gökmen veya Salih Murat Uzdilek’i tercih ederdim. Mimar Kemaleddin Bey (1870-1927), şüphesiz yenileşme dönemimizin en büyük mimarıdır. Son Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet’in ilk 4 yılı... Klasik dönem mimarlarımızdan biri seçilse idi daha iyi olurdu (Sinan’ın bir banknotumuzda olduğunu hatırlıyorum.) Fatma Aliye Hanım (1864-1936), Cevdet Paşa’nın büyük kızı. Feminist, romancı, mütercim olarak 1889’dan itibaren faaliyet göstermiş seçkin bir hanım. Fazla önemli değil. Ancak bir hanım büyüğümüzün bulunması fikrine katılırım. Ben olsam Hâlide Edîb Adıvar’ı alırdım. Kültür, ilim, san’at tarihimizde -Batı’da da böyledir- daha önemli hanımlar bulunmuyor. Itrî (1638-1712), klasik musikimizin en büyük bestekârıdır. Itrî ile Yûnus’a (yerine şu olsaydı) diyecek kimse yoktur. Yûnus, (1240-1320), dünya tarihinin en büyük ümanist’lerinden bir mutasavvıf şairdir. Türk kültürünün oluşmasında derinlemesine etkili olmuştur. TERCİH İLKELERİ Merkez Bankası Başkanı Durmuş Yılmaz, 6 Türk büyüğünün seçiminde şu ilkelere uyduklarını söyledi: Eskiden “fen” dediğimiz müsbet ilimlerden gelmek, tartışmasız millî değer ve tartışmasız Türk olmaları, evrensel değer taşımaları, bir siyasî temayülle ilişkilendirilmelerinin imkânsızlığı, herkes tarafından onaylanacak kişilerden seçilmeleri, daha önce yayınlanan kâğıt ve madenî paralarımızda resimlerinin çıkmamış bulunması... Bu ilkelere katılıyoruz. Gene de bir tarihçinin fikrini almaları doğru olurdu. Hele yaşayan bir kişinin seçilmesi asla düşünülemez. Yaşayanların adlarının çeşitli yerlere, kurumlara verilmesine hayret ediyorum (kendi parası ile o hayır eserini yapanlar hariç, onların adları verilir). Sonuç bakımından Merkez Bankamız’ı kutluyoruz. DİĞER TÜRK BÜYÜKLERİ Diğer Türk büyüklerinin üçte ikisi -tabiatiyle gerçek dehâ sahiplerinden bahsediyorum- siyasî şahsiyetler, devlet adamlarıdır. Çoğu asker, komutandır. Yönetici, diplomat olanlar, amiraller, haylidir. İlk Türk büyüğü Alp Er Tunga’dır, Milâd’dan Önce 624’te öldü. Bunu, böyle bir listenin ne derecede karmaşık olduğu hakkında fikir vermek için yazdım. Türk kültürünü oluşturan en büyük dâhilerden bir kısmı, Selçuklu-Osmanlı Türkiyesi dışındadır: Yolluğ Tekin (Göktürk Yazıtlarının yazarı), Yûsuf Hâs Hâcib (Türkçe’nin ilk büyük şairi, Kutadgu Bilig yazarı) Karahanlı Kâşgarlı Mahmud (Türkçe kelimelerin ansikopedik sunumu), Ali Şîr Nevâî Bey (tarifi gerekmez; o kadar büyük), Bâbür Şâh (Türkçe nesrin bütün lehçlerimizde yazılmış en büyük şâheseri Bâbür-nâme’nin yazarı), Nesîmî (mutasavvıf şair) (Osmanlı olarak ölen büyük Fuzulî’yi pas geçiyorum), bu dâhilerin en seçkinleridir. Selçuklu-Osmanlı döneminde önce Anadolu, sonra İstanbul’da yetişmiş 100’e yakın ilim, kültür, san’at, edebiyat şahsiyeti saymak mümkün.. İLBER ORTAYLI NE DEDİ? Yakın dostum İlber Ortaylı, banknotlar üzerindeki 6 uzkişi hakkında fikirlerini yazdı. Itrî ve Yûnus üzerinde hiçbir münakaşa yapılamayacağı hakkında aynen benim gibi düşünmüş. Diğer 4 ismi ise, benim yukarıda yazdıklarımı gölgede bırakacak derecede eleştiriyor. Bu 6 banknot yıllarca tedavülde kalacaktır. Sonrakileri bugünden kimse söyleyemez. Ancak Atatürk, mutlaka olacaktır.
 
 
  • Piyasalar

    Fark %
  • 106926
    % -0.06
  • 3.6758
    % -0.01
  • 4.3265
    % 0.16
  • 4.846
    % 0.22
  • 151.398
    % -0.04
 
 
 
 
 
KAPAT