BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Baş­kan

Baş­kan

Tem­sil­de ada­let de­yin­ce biz ne an­lı­yo­ruz?



Tem­sil­de ada­let de­yin­ce biz ne an­lı­yo­ruz? Se­çi­me ka­tı­lan par­ti­le­rin al­dık­la­rı oy ora­nı ka­dar par­la­men­to­da tem­sil edil­me­le­ri­ni an­lı­yo­ruz. Mev­cut se­çim sis­te­mi na­sıl so­nuç­lar çı­ka­ra­bi­li­yor? Yüz­de 33 oy alan bir par­ti par­la­men­to­da yüz­de 65 ora­nın­da tem­sil edi­le­bi­li­yor. Yüz­de 9 oy alan bir par­ti par­la­men­to dı­şın­da ka­la­bi­li­yor vs. Biz­de yü­rüt­me ya­sa­ma­nın için­den çık­tı­ğı için hem ya­sa­ma­ya hem yü­rüt­me­ye mer­hem ola­cak bir ayar çe­ke­mi­yo­ruz. ABD dün baş­ka­nı­nı seç­ti. Baş­kan ora­da doğ­ru­dan hal­ko­yu ile se­çil­mi­yor; seç­men de­le­ge­le­ri se­çi­yor, de­le­ge­ler de baş­ka­nı. Bu sis­tem­de de­le­ge se­çi­min­den son­ra­sı gös­ter­me­lik zan­ne­di­li­yor ama il­ginç olan ta­ra­fı var: Her eya­let baş­ka­nı seç­mek için mer­ke­ze mil­let­ve­ki­li ve se­na­tör sa­yı­sı­nın top­la­mı ka­dar de­le­ge gön­de­ri­yor. Fi­lan eya­le­tin tem­sil­ci­ler mec­li­si­ne gön­de­re­ce­ği üye sa­yı­sı 33 ise iki de se­na­tör gön­de­re­ce­ği için se­çi­ci­ler ku­ru­lu üye sa­yı­sı 35 olu­yor. Bu 35 üye­yi par­ti tes­pit edi­yor. O eya­let­te top­lam oy sa­yı­sı­nın ya­rı­dan bir faz­la­sı­nı alan par­ti/baş­kan ada­yı, mer­ke­ze 35 de­le­ge gön­der­me hak­kı ka­za­nı­yor. Eya­let ba­zın­da ba­kın­ca res­men ço­ğun­luk usu­lü. Ama bir baş­kan ada­yı ül­ke ge­ne­lin­de kul­la­nı­lan oyun ya­rı­dan bir faz­la­sı­nı alın­ca baş­kan ola­mı­yor. Ge­nel oy ora­nı yüz­de 51 ol­du­ğu hal­de se­çi­le­me­ye­ce­ği gi­bi yüz­de 49’la se­çi­le­bi­lir de. Bir aday bir eya­let­te­ki oy kay­bı­nı bir baş­ka eya­let­ten al­dı­ğı oy­lar­la te­la­fi ede­mi­yor. Her eya­le­tin tek tek önem­li ol­du­ğu vur­gu­lan­mış olu­yor. Baş­ka­nı de­le­ge­ler de­ğil de halk seç­miş ol­say­dı, 2000’de Bush de­ğil Al Go­re se­çil­miş olur­du. Adam­lar­da ya­sa­ma ve yü­rüt­me iç içe ol­ma­dı­ğı için tem­sil­ci­ler mec­li­si üye­le­ri fark­lı bir usul­le se­çi­li­yor. Her eya­let mer­ke­ze gön­de­re­ce­ği tem­sil­ci­ler mec­li­si üye sa­yı­sı ka­dar se­çim böl­ge­si­ne bö­lü­nü­yor, her böl­ge­den bir tem­sil­ci çı­kı­yor. Dar böl­ge­de yüz­de 40 oy alıp se­çi­le­me­yen ve­ki­lin seç­men­le­ri be­nim oy­la­rım ne ola­cak de­mi­yor. Baş­ka­nı 4 yıl­da bir se­çi­yor. Tem­sil­ci­ler mec­li­si­ni 2 yıl­da bir. Se­na­to­nun ise üç­te bi­ri­ni iki yıl­da bir. Üç­te iki­si al­tı yıl­da bir. Se­na­to­da san­dal­ye bo­şa­lın­ca se­çim yap­mı­yor..Han­gi eya­le­tin bo­şal­mış­sa o eya­le­tin va­li­si ta­ra­fın­dan ata­ma ya­pı­lı­yor. Ne­ti­ce­de dü­şe kal­ka bir yol bul­muş­lar 200 yıl­dır uy­gu­lu­yor­lar. Tem­sil, tem­sil­de ada­let, is­tik­rar gi­bi bir dert­le­ri yok. .... Hep der­ler ki, baş­kan­lık sis­te­mi ABD dı­şın­da hiç­bir ül­ke­de bek­le­ne­ni ver­me­di. Ya­hut Ame­ri­ka’da­ki ka­dar ve­rim­li ol­ma­dı. Do­lay­lı ola­rak biz­de de iyi so­nuç ver­mez, de­me­ye ge­ti­ri­yor­lar. Kö­tü so­nuç­la kas­te­di­len dik­ta­tör­lü­ğe yol açar mı? Bu hal­ka zul­me­di­lir mi kay­gı­sı de­ğil, tek baş­lı­lık bi­zim sal­ta­na­tı­mı­za za­rar ve­rir mi kay­gı­sı...
 
 
 
 
 
 
 
KAPAT