BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Teknolojisiz bir dünya...

Teknolojisiz bir dünya...

Teknolojinin tamamiyle hayatımızı yönlendirdiği, bilgisayar çağını bırakıp 1900 yılının hayatına bir göz atalım. Bakınız babalarımızın babaları nasıl bir dünyada hangi şartlarla yaşamışlar...



1900 başında üç imparatorluk başkenti. İstanbul (üstte), Paris (sol alt) ve Londra... Dün­ya­mı­zın ne de­re­ce de­ğiş­ti­ği­ni ha­tır­la­mak için, geç­mi­şe doğ­ru her­han­gi bir za­man di­li­mi­nin şart­la­rı­nı tes­pit et­mek ye­ter­li­dir. Ye­ni bir yı­lın, 2009’un eşi­ğin­de­yiz. 110 yıl ön­ce­si­ne, 1900 yı­lı­na dön­me­yi seç­tim. Ba­kı­nız ba­ba­la­rı­mı­zın ba­ba­la­rı na­sıl bir dün­ya­da han­gi şart­lar­la ya­şa­mış­lar: Rad­yo, TV, faks, uçak, tank ve ben­zer­le­ri­nin ta­ma­men meç­hul bu­lun­du­ğu, bi­lin­me­di­ği bir dün­ya... Te­le­fon, fo­toğ­raf, tren var­dı ve hay­li yay­gın­dı. Hat­tâ elek­trik am­pu­lü ve rönt­gen keş­fe­dil­miş­ti. Si­ne­ma baş­la­mış­tı, ta­bi­atiy­le ses­siz­di. Oto­mo­bil de­nen aca­yip araç her ül­ke­de me­rak ko­nu­su ola­rak sey­re­di­li­yor­du. Tel­graf 40 yı­lı­nı dol­dur­muş­tu. Dak­ti­lo (ya­zı ma­ki­ne­si) kul­la­nı­lı­yor­du. Mo­dern cer­ra­hi oluş­muş­tu. Şe­hir­ler ha­va ga­zı ile ay­dın­la­nı­yor­du. Elek­trik­le ay­dın­lan­ma an­cak bir­kaç ABD ve Av­ru­pa şeh­ri­ne gir­miş­ti. Bü­yük Av­ru­pa (Lon­dra, Pa­ris) ve Ame­ri­ka şe­hir­le­rin­de met­ro ya­pıl­mış­tı. İs­tan­bul’da bi­le 30 yıl­dan be­ri kı­sa bir met­ro hat­tı (Tü­nel) mev­cut­tu. Ma­den kö­mü­rü ve pet­rol baş­lı­ca ener­ji kay­nak­la­rı idi. Ha­va ga­zı, kö­mür­den el­de edi­li­yor­du. Pet­rol fak­tö­rü­nün git­tik­çe ağır bas­tı­ğı gö­rü­lü­yor­du. Am­pu­lü bu­lan Ame­ri­ka­lı bü­yük ka­şif Edi­son, se­si kay­det­me­yi ba­şar­mış­tı. Ko­van ça­lan gra­mo­fon ya­pıl­mış­tı. Yel­ken­li ge­mi ta­ri­he ka­rış­mak üze­rey­di. Kö­mür­le iş­le­yen de­mir tek­ne­ler de­niz­le­ri aşı­yor­du. De­ni­zal­tı var­dı. Sa­vaş­ta na­sıl kul­la­nı­la­ca­ğı da­ha de­nen­me­miş­ti. Os­man­lı dev­le­ti de İs­tan­bul ter­sa­ne­le­rin­de yap­tı­ğı iki de­ni­zat­lı­yı su­ya in­dir­miş­ti. 1900’ÜN DEVLETLERİ 1900 yı­lı ba­şı için Dün­ya nü­fu­su tah­mi­ni: 1.491.000 idi, ka­ba he­sap­la 1.5 mil­yar. 1.2 mil­yar nü­fu­su 10 bü­yük dev­let yö­ne­ti­yor­du. Mev­cut 52 ba­ğım­sız dev­let­ten 42’si an­cak ge­ri olan 300 mil­yon ci­va­rın­da nü­fu­su pay­la­şı­yor­lar­dı. Os­man­lı’nın dü­vel-i mu­az­za­ma de­di­ği (Fr. Gran­de pu­is­san­ce, İng. Gre­at po­wer) dev­let­ler İn­gil­te­re, Al­man­ya, Fran­sa, Rus­ya, Bir­le­şik Ame­ri­ka, Avus­tur­ya-Ma­ca­ris­tan, Tür­ki­ye, Ja­pon­ya, İtal­ya ve çok de­fa bü­yük dev­let sta­tü­sü esir­ge­nen Çin... İs­pan­ya bu yıl­lar­da bü­yük dev­let sta­tü­sü­nü kay­bet­miş­ti. Yal­nız bü­yük dev­let­ler ara­la­rın­da kar­şı­lık­lı bü­yü­kel­çi teâ­tî eder­ler­di. Di­ğer dev­let­ler ge­rek ken­di ara­la­rın­da, ge­rek bü­yük dev­let­ler­le or­ta el­çi atar­lar­dı. Bu ayı­rım onur kı­rı­cı idi ve 1945’ten iti­ba­ren bi­rer iki­şer bı­ra­kıl­ma­ya baş­lan­dı. Bu­gün or­ta el­çi te­âtî­si bü­tün dev­let­ler ara­sın­da ta­ri­he ka­rış­mış­tır. EMPERYALİZMİN DORUĞU 1900, bir sö­mür­ge­ler dün­ya­sı idi. Em­per­ya­lizm do­ruk nok­ta­sı­na ulaş­mış, hâ­lâ doy­ma­mış­tı. İm­pa­ra­tor­luk­lar ça­ğı­nın zir­ve­si idi. Bü­yük dev­let­ler­den yal­nız ABD ile 1871’den be­ri Fran­sa cum­hu­ri­yet­ti. Müs­lü­man dev­let­ler Tür­ki­ye, İran, Af­ga­nis­tan ve Fas’tan iba­ret olup Fas da 1912’de ba­ğım­sız­lı­ğı­nı kay­be­de­cek­tir. 3 Bu­dist dev­let ba­ğım­sız­dı: Çin, Ja­pon­ya, Tay­land. Ge­ri ka­lan 45 dev­let Hris­ti­yan, bun­lar­dan 39’u Ka­to­lik ve­ya Pros­tes­tan, 6’sı Or­to­doks (Rus­ya, Ro­man­ya, Sır­bis­tan, Ka­ra­dağ, Yu­na­nis­tan, Eti­yop­ya) idi. As­ya’da 5 dev­let, Af­ri­ka’da 5 dev­let olup di­ğer 45 dev­let Av­ru­pa ve Ame­ri­ka kıt’ala­rın­da idi. Ok­ya­nus­ya kıt’asın­da son ba­ğım­sız dev­let Ha­va­ii’yi 1898’de ABD il­hâk et­miş­ti. Af­ri­ka kıt’ası­nın on­da do­ku­zu Tür­ki­ye, Fran­sa, İn­gil­te­re, Por­te­kiz, İs­pan­ya, İtal­ya, Bel­çi­ka, Al­man­ya ara­sın­da, bu 8 Av­ru­pa dev­le­tin­ce pay­la­şıl­mış­tı. Bun­lar­dan yal­nız Os­man­lı Af­ri­ka­sı sö­mür­ge de­ğil, ana­yur­dun par­ça­sı idi. DEV ŞEHİRLER OLUŞUYOR Kor­kunç sa­na­yi­leş­me ham­le­si, bü­yük şe­hir­ler oluş­tur­du. Ger­çek zen­gin­li­ğin top­rak­ta de­ğil sa­na­yi, ti­ca­ret ve fi­nans­ta ol­du­ğu ar­tık ke­sin­lik­le ka­bûl edil­miş­ti. 288 şeh­rin nü­fu­su 100.000’i geç­miş­ti. Bun­lar­dan 17’si­nin nü­fu­su mil­yo­nun üze­rin­de, 30’u ya­rım mil­yon­la bir mil­yon ara­sın­da idi. 2 mil­yo­nun üze­rin­de yal­nız 4 şe­hir mev­cut­tu: Lon­dra 6.1, New York 4.5, Pa­ris 4.1 ve Ber­lin 2.4 mil­yon. Pa­ris, Vi­ya­na, İs­tan­bul, Lon­dra, Pe­ters­burg gi­bi im­pa­ra­tor­luk taht şe­hir­le­rin­de çok in­ce çiz­gi­ye yük­sel­miş in­san­lar ya­şı­yor­du. Soy­lu, bur­ju­va, hat­tâ iş­çi ve hiz­met­kâr ta­ba­ka­la­rı, ola­ğa­nüs­tü ter­bi­ye ve ko­nuş­ma âdâ­bı için­de idi­ler. Bü­yük şe­hir­ler­de oku­ma yaz­ma bil­me­yen­le­rin ora­nı bir hâ­ne­li ra­kam­la­ra düş­müş­tü. Bu me­ga­pol­ler­de her dil­den ya­yın­la­nan ga­ze­te­ler, der­gi­ler, ki­tap­lar, git­tik­çe ti­raj alı­yor­du. Şi­ir ve mu­si­ki­den her­ke­sin na­sî­bi var­dı. Din ve ta­sav­vuf ha­ya­tı can­lı idi. İlim ve te­fek­kür do­ruk­ta idi. Her şey or­ta­ya çı­kan bir­kaç ke­şif­le, in­san­lı­ğın gün­de­lik ha­ya­tı­nı de­ğiş­ti­ri­yor, ko­lay­laş­tı­rı­yor­du. 19. yüz­yıl iyi ka­pan­mış­tı. En hız­lı ulaş­tır­ma, hat­tâ ha­ber­leş­me ara­cı ola­rak hâ­lâ at’ı kul­la­na­rak 19. yüz­yı­la baş­la­yan in­san­lık, 20. yüz­yıl eşi­ğin­de ar­tık tren, tel­graf, te­le­fo­nu ge­ri­de bı­rak­mış, uça­ğın, rad­yo­nun, elek­tri­ğin eşi­ğin­de as­rı ka­pat­mış­tı. HUZURLU 1.5 MİLYAR İNSAN Ta­rih­çi­ler, 1900 yı­lı­nı, ta­ri­hin en bah­ti­yar di­lim­le­rin­den bi­ri ka­bûl eder­ler. Zen­gin­lik bu­gün­kü de­re­ce­den uzak­tı. Her­kes mut­lu de­ğil­di. Ama hu­zur çok art­mış­tı. Av­ru­pa kud­re­ti­nin do­ru­ğun­da idi. Bü­tün ta­ri­hin en bü­yük fe­la­ke­ti­ne 15 yıl­dan az kal­dı­ğı­nı söy­le­se­niz, si­ze Lon­dra, Pa­ris, Pe­ters­burg, Ber­lin, Vi­ya­na’da ol­du­ğu ka­dar İs­tan­bul’da da kah­ka­ha ile gü­ler­ler­di. Had­de­den geç­miş bir uy­gar­lı­ğın üst çiz­gi­si­ne ulaş­mak­la mağ­rur dün­ya hâ­ki­mi Av­ru­pa, Os­man­lı Tür­ki­ye­si­ni de ana­fo­run içi­ne çe­ke­rek top­lu bir in­ti­ha­ra mah­şe­rin dört at­lı­sı­nın meş’um hı­zıy­la öy­le­si­ne gi­di­yor­du ki, ye­ni açı­lan as­rın ilk 15 yı­lı­nın mut­lu­luk ik­li­mi için­de, di­ye­bi­li­rim ki, fark edil­me­di bi­le...
 
 
  • Piyasalar

    Fark %
  • 104001
    % -1.26
  • 3.5061
    % 0.96
  • 4.1839
    % 0.36
  • 4.7509
    % 0.47
  • 145.618
    % -0.67
 
 
 
 
 
KAPAT