BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Şeytana tapanların şehrine girdik

Şeytana tapanların şehrine girdik

Yezidilerin kıblesi sayılan Irak’ın Laliş Vadisi’nde, çıplak ayaklı insanlar, mabet ziyaretinde yere kapanarak eşikleri ve duvarları öpüyor.



GEZİYAZI TÜRKİYE ÖZEL HABER OSMAN SAĞIRLI - ADEM DEMİR osman.sagirli@tg.com.tr - adem.demir@tg.com.tr Şeytana tapanların öyküsü Irak’ta yaşayan ilginç dini topluluk, kutsal mekânlarının kapısını Türkiye’ye açtı. Yezidilerin kıblesi sayılan Laliş’te şeytandan bahsetmek yasak. Laliş Vadisi’nde insanlar çıplak ayakla dolaşıyor. Mabet ziyaretine geldiklerinde ise yere kapanarak eşikleri ve duvarları öpüyorlar. Mabedin altından akan suya Zımzım adını vermişler, Mekke’den geldiğine inanıyorlar. Birçok dinden unsurlar barındıran Yezidilik mensupları dini kurallarında çok radikaller. Öyle ki, bir Müslümanla evlenen kızlarını gözlerini kırpmadan öldürebiliyorlar. Yezidilerin ruhani lideri Hırdo Hacı İsmail, “Keşke Türkiye’deki Müslümanlık anlayışı Irak’ta da olsaydı” diyor. Üç yıl önceydi. Irak’ın kuzeyinde bir genç kız, Müslüman bir erkekle evlendiği için başı taşla ezilerek öldürülmüştü. Yezidilik, tüm dünyaya adını işte bu vahşetle duyurmuştu. Çünkü Dua, Yezidi bir Kürt kızı idi. Gönlünü Müslüman bir gence kaptırdı. Sevdiği adama kaçtı ve onunla evlendi. Ailesinin başvurusu üzerine polis yakaladı. Kız ailesinine teslim edildi. 7 Nisan 2007 tarihinde akrabaları tarafından önce sokakta tekme tokat dövüldü. Ardından yüzlerce Yezidi tarafından başı taşlarla ezilerek vahşice öldürüldü. Dua’nın katledildiği haberini alan Musullu Müslüman bir grup da (iddialara göre Irak El Kaidesi) olayın yaşandığı Beşika Beldesi’nde 23 kişiyi öldürdü. Akabinde de birçok Yezidi köyünde patlamalar meydana geldi. Yezidilerin inancına göre; bir kızın veya kadının, Müslüman bir erkekle evlenmesi ya da dinini değiştirmesi kesinlikle yasak. Bu kuralı çiğneyenlerin ölümden başka şansı kalmıyor. TÜRKİYE’DEKİ HOŞGÖRÜ BURADA YOK Türkiye Gazetesi, Irak’ta müslümanlarla zaman zaman gerginlik yaşayan bu ilginç topluluğun yaşadığı bölgeye gitti. Yezidilerin, kutsal mekânı Laliş’i gezdi ve şeyhleriyle konuştu. Müslümanlarla evlenen kadınların neden hâlâ şiddetle cezalandırıldığını Yezidilerin ruhani lideri şeyh Hırdo(Xırdo) Hacı İsmail’e sordu. Hırdo İsmail, “Türkiye’ye gitmedim ama hakkında çok şey duydum. Türkiye özgür bir ülke. Müslümanlık anlayışı buradakinden farklı. Keşke Türkiye’deki Müslümanlık anlayışı bu topraklarda da hâkim olsa. Ülkenizdeki insanlar birbirlerine anlayış gösteriyorlar. Farklı dinin mensupları birbirlerine hoşgörüyle yaklaşıyorlar” diyor. KÜRT YEZİDİLER Yezidiler, Irak’ın azınlık gruplarından. Ağırlıklı olarak Irak’ın kuzeyinde yaşıyorlar. Dünyadaki nüfusları tam olarak bilinmemekle birlikte yaklaşık 800 bin civarında oldukları tahmin ediliyor. Musul vilayetine bağlı Şeyhan ve Şingal ilçesi ile bunlara bağlı köylerde 400 bin civarında Yezidi yaşıyor. Ayrıca Almanya, Ermenistan, Rusya, Suriye, Kanada ve Türkiye’de yaşayanlar da var. Yezidiler kürtçe konuşuyorlar. Etnik olarak kürt olsalar da, inanç olarak farklılar. Yezidilik için aykırı bir tarikat demek yanlış sayılmaz. Kutsal kitaplarıysa Meshafa Reş (Kara Kitap) ve Kitab el Celve (Tecelli Kitabı). Ruhani lider şeyh Hırdo Yezidilerin beklentisini “Biz diğer peygamberlerin varlığını kabul ediyoruz. Farklılıklar zenginliktir. Her düşünce ve inanç sahibinin yaşamına rıza ve anlayış gösterilmelidir” sözleriyle özetliyor ÖNCÜLERİ GAZALİ’NİN TALEBESİ Yezidi adının, Kürtçe’de tanrı anlamına gelen “Yezd” veya “Yezdan” kökeninden geldiği sanılıyor. Bu inanışın mensupları kendilerini ‘ezdi’ veya ‘izdi’ diye tanımlıyorlar. Tarihî kaynaklara göre Yezidilik antik bir inanç olmakla birlikte, kökeni Lübnan’ın Bekaa Vadisi’nde 1075 yılında doğan Şeyh Adî bin Musafir’e dayanmaktadır. Şeyh Adî normalde Emevi hanedanı soyundan olup Bağdat’ta meşhur İslam âlimi İmam Gazali’den ders almış bir sufidir. Hakkâri’nin Kuzey Irak tarafındaki Sincar bölgesine yerleşmiş, Laliş Vadisi’nde 1162 yılında ölmüştür. Yezidiler Şeyh Adiy’e tanrı-insan, peygamber ve evliya gözüyle bakmaktadır. HER DİNDEN BİR PARÇA ALMIŞLAR Yezidilik, Paganizm (ay ve güneşe tapınma), Sabiilik (ruh göçü ve benzeri inanışlar), Şamanizm (rüya tabiri, dans ve defin ritüeli), Yahudilik (haram yiyecekler), Hıristiyanlık (vaftiz, nikâh, ekmek ve şarap ayini, şarap içmek), Manilik (irfan), Zerdüştilik (iyi-kötü mücadelesi), İslam (sünnet, oruç, hac, kurban), Sufi Rafızilik (sır saklama ve sufi şeyhleri) gibi dinleri bünyesinde barındırır. Semavi dinlere göre, şeytan ateşten ve nurdan yaratılmıştır, balçıktan olma Hazreti Adem’e secde etmeyi reddettiği için lanetlenmiştir. Ama Yezidilerin inancına göre bu anlatım çok farklı. Onların inanışlarına göre, tanrı’yla birlikte ilk var olan Azazil isimli melek-tanrı’ydı. Diğer adı Melek Tavus’tur. Yani ateşten olma şeytan. Yedi meleğin en yücesi de odur. Durum böyle olmasına rağmen yine de kendilerini “şeytana tapanlar “ olarak anılmasını reddediyorlar. Kitaplarında, “tanrımız şeytan’ın adını ya da onu hatırlatan sözcükleri zikretmek yanlıştır” deniliyor. Bu yüzden yezidiler, ‘şeytan’ adını hiç kullanmazlar ona ‘ismi güzel melek’ derler. ‘Şeytan’ı hatırlatan, kıtan, şer, melun, lanet gibi kelimeleri de ağızlarına almıyorlar. YER, EŞİK VE DUVARLARI ÖPÜYORLAR Yezidilerin liderliğini yapan iki makam var. Bunlardan birisi Şeyhlik diğeri ise Mirlik. Şeyh, Yezidilerin ruhani liderliğini temsil ederken, Mir ise toplumsal ve siyasal liderliğini gerçekleştiriyor. Irak’ta şu anda Yezidilerin Ruhani lideri 75 yaşındaki Şeyh Hırdo(Xırdo) Hacı İsmail. Mir görevini ise Tahsin Sait yürütüyor. Bu her iki makamda saltanat gibi babadan oğula geçiyor. Tahsin Sait’in oğlu Hazım Tahsin, Kürdistan Bölgesel Hükümetinin parlamentosunda milletvekili. Yezidilerin kıblesiyse Laliş Vadisi’nde bulunan bir mabet. Burayı ziyaret edip dini ritüelleri yerine getirenler hacı oluyor. Laliş’in çevresinde ayakkabı ile dolaşılması yasak. Mekânı ziyaret etmek isteyenler 100 metre uzaklıkta bulunan sırat köprüsünde ayakkabılarını çıkartır ondan sonra gün boyu çıplak ayakla dolaşırlar. 7’den 70’e kadar herkes eşikleri kapı ve pencere ve duvarları öperek içeri girer. İçerde ise şeyhlerin kabirlerini tavaf ederler. Buradaki kabirlerin üzerine örtülen bezler öpülerek çözülür ve yine öpülerek düğüm atılır. 60 yaşındaki Yezidi Şeyh Mirza Sino, “Bizim görevimiz insanlara dini nasihatlerde bulunmaktır. Mabedimizin girişindeki kapı, eşik ve duvarları öpmek gelişimizin bir arz göstergesidir” diyor. GİZLİ İBADET VE YAKARMA Yezidiler, güneş doğarken ve batarken ona yönelir, üç defa secdeye rükûya varıp dua ederler. Bu ibadet gizlidir. Bir Yezidi ibadet ederken, başka dinden biri görürse, rükûya varmaz ve sadece avucunun içini güneş ışığına tuttuktan sonra elini ağzına götürüp öper. Bu yüzden Y ezidilerin güneşe taptıkları düşünülmüşse de, kendileri bunun doğru olmadığını söylüyorlar. Aydınlığın efendisi olarak gördükleri yüce tanrı Melek Tavus’a yakardıklarını anlatıyorlar. Yezidiler şeytanı mavi tavuskuşu biçiminde değerlendirip ve onu bir melek gibi yüceltmektedir. Bundan ötürü Irak’taki Müslümanlar, Yezidileri ‘şeytana tapanlar’ olarak görüyor. DİNİ GRUPLARDA GERGİNLİK Irak’ın kuzeyinde Musul’da;?Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yezidilerin tarih boyunca bir arada çatışmadan yaşadıkları ifade ediliyor. Ancak Irak’ın 2003 tarihinde ABD tarafından işgal edilmesinden sonra başlayan mezhepsel çatışmalar, söz konusu dinlerin mensupları arasında da gerginliği had safhaya çıkarmış. Irak’ta farklı beş dinin mensubu yaşıyor. Bunlar Müslümanlar, Hristiyanlar, Yezidiler, Kakailer ve Sabiiler. Neredeyse her dini grubun kendi siyasi partisi var. Bunu fırsat bilen karanlık odaklar, gruplar arasındaki dini farklılığı bir ayrılık unsuru olarak kullanıyor. Yezidi köyün muhtarı Halid Liyaz, “Eğer din ile siyaseti birbirinden ayırabilirsek, o zaman problem biter ve iç barış sağlanır” görüşünü dillendiriyor. “Türk, Arap, Fars hiç fark etmez. Bunlarla birlikte yaşamak istiyoruz. İhtilaf noktaları yerine birleştirici unsurlar ön plana çıkartılırsa herkes kazançlı çıkar” diyor. Haksız sayılmaz. Çünkü Irak’ta yaşayanların buna fazlasıyla ihtiyacı var. TAM İLMİHAL’DEN Yezidiler kimdir? Yezidiliği yayan Adî adında bir Suriyelidir. Abbâsilerin baskısından kaçarak Irâk’ın kuzeyinde Sengal dağlarının ortasındaki bir vadiye sığınmış, Müslümanlıkla Hristiyanlık karışımı bir inanışa sahiptirler. Şeytana melek derler. Şeytana küfredeni öldürürler. “Dertleri, belaları Şeytan yaratır” derler. Her gün güneş doğarken ona karşı dururlar. İlk ışık değen toprağı öperler. Bu yapdıklarına namaz kılmak, ibadet etmek derler. Yezidilerin okuma yazma öğrenmesi büyük günahtır. Sakal kesmeleri de günahtır. Yezidiler Irak, Suriye, Yemen, Azerbaycan, Hindistan ve Türkiye’de bulunmaktadır. LALİŞ’TEN NOTLAR > Yezidiler kendilerini Azday halkı olarak tanıtıyorlar > İnançlarına göre dünya sonsuzdur, dünyayı yaratan onu asla yıkmaz. > Günde üç defa güneşe dönerek ibadet edilir. > Halk yılda 3 gün, şeyh ve pirler ise 80 gün oruç tutar. > Yezidiler mallarının yüzde 10’unu zekat verirler. Bu para şeyh ve mirlere gider. > Sonradan Yezidi olmaya izin verilmez. > Şeytan’ın adını telaffuz etmek haramdır. > Her kademedeki din adamı, kendine denk sınıftan evlenir, daha aşağıdakilerle evlenmeleri yasak. > Beyaz, kahverengi, kırmızı, yeşil ve siyah kutsal. > Yezidilerin nikâhı şeyh veya pirlerce kıyılır. Boşanmak haramdır. > Sünnet çok önemli olduğu için kirvelik önemsenir. > Kirve kardeşten ileri sayılır. Kirve çocukları birbirleriyle evlenemez. > Cenazede davul, zurna, çeşitli çalgılar çalınır. > Erkek ölünün başının altına bir taş, kadının ise ayak ve baş kısmına iki taş konur, yüzleri güneşe çevrilir. > Anadolu Yezidileri, yılda bir kez Laliş’e giderek hac ibadetini yerine getirir. > Şeyhlerinin oturduğu yerlere ayakla basmak yasak. > Her iki kutsal kitapları da Arapça ve Kürtçe yazılıdır. Ayinlerin ve ibadetlerin tümü Kürtçe yapılmaktadır.
 
 
 
 
 
 
 
KAPAT