BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > İlk anayasa sadece 23 maddeden ibaretti

İlk anayasa sadece 23 maddeden ibaretti

Memleketimizde Anayasa dört defa yapılmıştır. Yapılışları ve zamanlamaları bile dikkatle üzerinde durulması gereken hadiselerdir. Birinci Anayasa 20 Ocak 1921’de Milli Mücadeleyi gerçekleştiren Millet Meclisi tarafından yapılmıştır.



Türkiye’nin Anayasa yolculuğu Dr. Sadettin Bilgiç Eski Ulaştırma ve Milli Savunma Bakanı Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkıp buradan Amasya’ya geçtiğinde, sekiz komutan arkadaşı ile AMASYA Tamimini yapmışlardır. Bu tamim çok benimsenmesine rağmen onunla yetinilmemiştir. Erzurum, Sivas kongreleri yapılmış, Milli Mücadele millete benimsetilmiş ve Millet Meclisi için temsilci seçmeleri istenmiştir. İLK HEYECAN 23 Nisan 1920’de Ankara’da millet meclisi toplanmıştır. Meclis Teşkilatı Esasiye Kanunu’nu (anayasa) yapmıştır. MADDE:1 Hakimiyet bilakaydü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etme esasına müstenittir. MADDE:2 İcra kuvveti ve teşri salahiyeti milletin yegane ve hakiki mümessili olan Büyük Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder. MADDE:3 Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve Hükümeti “Büyük Millet Meclisi Hükümeti” unvanını taşır. MADDE:4 Büyük Millet Meclisi vilayetler halkınca müntehap azadan mürekkeptir. MADDE:5 Büyük Millet Meclisinin intihabı iki senede, bir kere icra olunur. İntihap olunan azanın azalık müddeti iki seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir. Sabık heyet layik heyetin içtimaına kadar vazifeye devam eder. Yeni intihabat icrasına imkan görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi azasının herbiri kendini intihap eden vilayetin ayrıca vekili olmayıp umum milletin vekilidir. MADDE:6 Büyük Millet Meclisinin heyeti umumiyesi teşrinisani iptidasında davetsiz içtima eder. MADDE:7 Ahkâmı şer’iyenin tenfizi, umum kavaninin vaz’ı, tadili, feshi ve muahede ve sulh akti ve vatan müdafaası ilânı gibi hukuku esasiye Büyük Millet Meclisine aittir. Kavanin ve nizamat tanziminde muamelatı nasa erfak ve ihtiyacatı zamana evfak ahkamı fıkhiye ve hukukiye ile adap ve muamelât esas ittihaz kılınır. Heyeti Vekilenin vazife ve mesuliyeti kanunu mahsus ile tayin edilir. MADDE:8 Büyük Millet Meclisi, hükümetinin inkısam eylediği devairi kanunu mahsus mucibince intihap kerdesi olan vekiller vasıtası ile idare eder. Meclis, icrai hususat için vekillere veçhe tayin ve ledelhace bunları tebdil eyler. MADDE:9 Büyük Millet Meclisi heyeti umumiyesi tarafından intihap olunan reis bir intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi reisdir. Bu sıfatla Meclis namına imza va’zına ve Heyeti Vekile mukarreratını tasdika selâhiyettardır. İcra Vekilleri Heyet içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler. Ancak Büyük Millet Meclisi reisi Vekiller Heyetinin de reisi tabiisidir. İİKİNCİ ANAYASA Teşkilatı Esasiye Kanunu 23 maddedir. Bu kanunla Milli Mücadele başarılmıştır. Yunanlılar 1922’de denize dökülmüştür. Diğer işgal kuvvetleri memleketi terk etmişlerdir. İkinci Teşkilatı Esasiye Kanunu 24 Nisan 1924 tarihinde yapılmıştır. MADDE:1 Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. MADDE:2 Türkiye Devleti’nin dini, Din-i İslamdır; resmi dili Türkçe’dir. Makarrı Ankara şehridir. MADDE:3 Hakimiyeti bilakaydü şart Milletindir. MADDE:4 Türkiye Büyük Millet Meclisi, milletin yegane ve hakiki mümessili olup millet namına hakk-ı hakimiyeti istimal eder. MADDE:5 Teşri selahiyeti ve icra kudreti Büyük Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder. MADDE:6 Meclis, teşri selahiyeti bizzat istimal eder. MADDE:7 Meclis, icra selahiyetini, kendi tarafından müntehap Reisicumhur ve onun tayin edeceği bir icra vekilleri heyeti marifetiyle istimal eder. Meclis, Hükümeti her vakit murakabe ve iskad edebilir. MADDE:8 Hakk-ı kaza, millet namına, usulü ve kanunu dairesinde müstakil mehakim tarafından istimal olunur. MADDE:17 Hiçbir mebus meclis dahilindeki rey ve mütalaasından ve beyanatından ve meclisteki rey ve mütalaasının ve beyanatının meclis haricinde irad ve izharından dolayı mesul değildir. Gerek intihabından evvel ve gerek sonra aleyhine cürüm isnat olunan bir mebusun maznunen isticvabı veya tevkifi veyahut muhakemesinin icrası heyeti umumiyenin kararına menuttur. İlk anayasa ihlalleri > 1924’te yapılan Teşkilatı Esasiye Kanunu (anayasa) 1960 yılına kadar tadiller yapılmış ise de, milletvekillerinin meclisteki oy ve konuşmalarından ötürü haklarında takibat yapılamayacağı ve neşir yasaklama kararı alınmamışsa neşrine de mani olunamayacağı hükümlerine dokunulmamıştır. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) milletvekillerinin hakimlik yaptığı İstiklal Mahkemelerine rağmen, Demokrat Parti’nin (DP) kurduğu Tahkikat Komisyonu anayasa ihlali sayılabilmiştir. 1924 Anayasası’nın 17. maddesinin sarahatine rağmen, hem milletvekilleri Yassıada’ya götürülmüş ve hem de cezalandırılmıştır. 1961 Anayasası, CHP’nin kahir ekseriyette olduğu, (ulus gazetesi ve akis dergisi) seçimle değil de tayinle oluşturulan Kurucu Meclis tarafından yapılmıştır. DP düşmanlığı bu anayasanın mümeyyiz vasfıdır. Anayasa’nın 68. maddesi ile, 5 yıldan fazla hapis cezası ile mahkum olanlar, affa uğramış bulunsalar bile seçilemezler, hükmü getirilerek DP mensuplarına ömür boyu siyaset yasağı getirilmiştir. Anayasa’da başlangıç hariç 13 maddesi ile Devletin, Milletin, Vatanın bölünmez bütünlüğü sarahaten ortaya konulmuştur. Ama Milli Birlik Komitesi yaptığı Anayasa’yı bir tarafa itmiş kendisini tek hakim hale getirmiştir. Kendi iktidarları döneminde yapılan seçimlere rağmen, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin istediği gibi tercih yapmasına mani olunmuştur. Cumhurbaşkanlığı’na Cemal Gürsel’in seçilmesi ve hükümetin kendi istedikleri şekilde kurulması sağlanmıştır. 27 Mayıs 1961 tarihinden tam 9 yıl sonra, Mayıs 1969’da Demokrat Partililerin affı ile ilgili Anayasa değişikliği Meclise sunulmuştur. Bu değişiklik teklifine destek veren partilerin 1965 seçimlerinde aldıkları oylar geçerli oyların %81,6’sına ve sahip oldukları milletvekili sayısı da toplam milletvekili sayısının %83,1’ine tekabül etmesine rağmen zamanın Genelkurmay Başkanı ve Komite Konseyi Anayasa tadilinin karşısında olmuşlardır. Bu düşüncelerini Cumhurbaşkanı yolu ile Meclis Reisine intikal ettirmişlerdir. Buna rağmen Millet Meclisinde 2. oylama yapılmış, Anayasa tadili Meclisten geçmiş ve Senato’ya gönderilmiştir. Senato 10 günde karara bağlamazsa Anayasa değişikliği kabul edilmiş sayılacakken, 1969 seçimleri için Meclis ve Senato tatil edilmiştir. YARIN: CUNTACI AYDINLAR İNÖNܒYE DE KILIÇ ÇEKTİLER
 
 
 
 
 
 
 
KAPAT