Müşterinin mülkiyetine geçmiş mal murabaha yapılabilir mi?

Katılım bankacılığında en yaygın finansman yöntemlerinden biri olan murâbaha, İslam hukukunda belirlenen şartlar çerçevesinde uygulanıyor. Peki, müşterinin mülkiyetine geçmiş bir mal için murâbaha işlemi yapılabilir mi?

Klasik fıkıhta murâbaha malın mâliyetinin müşteriye bildirilmesi ve üzerine kâr eklenerek satılmasıdır. Yani müşteri satın aldığı mal sebebiyle satıcıya ne kadar kâr verdiğini bilmektedir. Ancak Türkiye’de uygulanan murâbahanın klasik fıkıhtaki vâdeli satıma tekâbül ettiği de bazı İslâm hukukçularınca ifâde edilmiştir. Bu durumda müşteriye malın mâliyetinin tam olarak açıklanma zorunluluğu olmamaktadır. Bugün katılım bankalarının asıl para kazanma yöntemi murâbahadır. Daha çok peşin alınan malın vâdeli kârlı satımı şeklinde işlemektedir. Malın satıcıdan banka adına alınması sırasında, banka müşterisi bankayı vekâleten temsil etmektedir. Mal ile ilgili evrakların müşteri adına tanzim edilmesi ise İslâm hukûku açısından önemsizdir. Zira İslâm hukûkunda evrakların müşteri adına düzenlenmesi şartı bulunmamaktadır. Peki, müşterinin mülkiyetine geçmiş mal murabaha yapılabilir mi?

MÜŞTERİNİN MÜLKİYETİNE GEÇMİŞ MAL MURABAHA YAPILABİLİR Mİ?

Katılım bankasının murâbaha işlemi gerçekleştirebilmesi için müşteriye satılacak malın henüz müşterinin mülkiyetine geçmemiş olması gerekir. Zira katılım bankası, satıcıdan satın alacağı malı müşterisine satabilecek konumda olmalıdır. Eğer mal müşterinin mülkiyetine geçmişse katılım bankası satıcıya ödeme yapıp müşteriden daha fazlasını talep edemez. Çünkü müşterinin zaten satın aldığı mal için yapılacak ödeme, müşteriye verilmiş nakit borç niteliği taşır. Bu borcun fazlasıyla tahsil edilmesi ise faiz anlamına gelir. Bu nedenle katılım bankaları, murâbaha kapsamında finanse edecekleri malın müşterilerinin mülkiyetine geçip geçmediğini araştırır. Malın müşterinin mülkiyetine geçip geçmediği ise İslam hukuku açısından değerlendirilir. Yani yürürlükteki ticaret kanununa göre alıcının mülkiyetine geçmiş sayılmasa bile, İslam hukukuna göre mal müşterinin olmuş kabul ediliyorsa katılım bankası murâbaha işlemi gerçekleştiremez.

MALIN MÜLKİYETİNİN MÜŞTERİYE GEÇTİĞİNİ İFADE DURUMLAR

Zira mer’î kanunlar çiğnenmemek şartıyla katılım bankaları için asıl önemli olan İslâm hukûkudur. Buna göre şu durumlarda malın mülkiyetinin müşteriye geçtiği ifade edilir:

Katılım bankasından vekâlet almadan evvel tapu ve ruhsat müşterinin adına düzenlenmiş ise katılım bankası murâbaha yapamaz.

Katılım bankasından vekâlet almadan evvel malın asıl faturası müşteri adına kesilmiş ise katılım bankası murâbaha yapamaz.

Katılım bankasından vekâlet almadan evvel müşteri satıcıya peşinat ödemesi yapmış ise katılım bankası murâbaha yapamaz. Kapora ödemelerinin malın mülkiyetini müşteriye geçirip geçirmediği tartışmalıdır.

Katılım bankasından vekâlet almadan evvel satıcı ile müşteri satış sözleşmesi imzalamış iseler katılım bankası murâbaha yapamaz. Bugünkü ticârî teâmüllere göre katılım bankalarının finanse edebileceği büyüklükteki alım satımlarda alıcı ile satıcının pazarlık niyetiyle “aldım sattım” demeleri akit sayılmamaktadır. Yani taraflar sözlü olarak icap ve kabulde bulunmuş görünseler de ne malın mülkiyeti müşteriye geçmiş sayılmakta ne de müşterinin satıcıya borçlandığı düşünülmektedir. Eğer taraflar gerçekten alım satım niyetiyle sözlü icap ve kabulde bulunmuşlarsa malın mülkiyeti müşteriye geçmiş sayılır.