Kira sertifikası (sukuk) caiz mi? Katılım bankalarından alınan kira sertifikası fonunun dini hükmü
Faizsiz yatırım araçlarına yönelik ilginin artmasıyla birlikte kira sertifikaları (sukuk), yatırımcıların en çok tercih ettiği seçenekler arasında öne çıkıyor. Özellikle faiz hassasiyeti bulunan vatandaşlar, birikimlerini değerlendirirken "kira sertifikası caiz mi?" ve "katılım bankalarından alınan kira sertifikası fonu helal mi?" sorularına yanıt arıyor.
- Kira sertifikaları, varlık kiralama şirketleri aracılığıyla ihraç edilir ve yatırımcısına ilgili varlıkta pay sahibi olma hakkı verir.
- Bu sistemde elde edilen gelirler kira getirisi olarak dağıtılır ve varlığa dayalı olması, faiz içermemesi ve ortaklık ilkesine uygunluğu nedeniyle caiz kabul edilir.
- Katılım bankaları, faizsizlik ve kâr paylaşımı prensiplerine göre fon toplar ve murabaha, leasing, eser sözleşmesi ve emek sermaye ortaklığı gibi yöntemlerle fon kullandırır.
- Kira sertifikalarının dini açıdan caiz olabilmesi için somut bir varlığa dayanması, getirinin sabit faiz şeklinde belirlenmemesi ve spekülasyon içermemesi gerekmektedir.
- Katılım bankacılığında alkollü içecek, şans oyunları, silah ve tütün ürünleri gibi toplum için zararlı görülen konularda işlem yapılmaz.
Varlığa dayalı finansman modeliyle öne çıkan kira sertifikaları, klasik faizli yatırım ürünlerinden farklı olarak yatırımcısına borç ilişkisi üzerinden değil, gerçek bir varlık ya da proje üzerinden gelir sağlıyor. Bu sistemde yatırımcı, varlık kiralama şirketleri aracılığıyla ihraç edilen sertifikalar sayesinde ilgili varlıkta pay sahibi olurken, elde edilen gelirler kira getirisi olarak dağıtılıyor.
KİRA SERTİFİKASI SİSTEMİ NASIL İŞLER?
Sukuk ya da diğer adıyla Kira Sertifikası her türlü varlık ve hakkın finansmanını sağlamak amacıyla varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen ve sahiplerinin bu varlık veya haktan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sahibi olmalarını sağlayan bir yatırım aracıdır. Varlığa dayalı olması, faiz içermemesi ve ortaklık ilkesine uygun olması açısından katılım bankacılığı ilkelerine uygundur. En basit anlatımıyla bir kira sertifikası belirli bir varlık veya proje üzerinde ortaklık hakkı verir. Kira sertifikası sahipleri ise bu varlığın getirisinden pay alırlar.
KİRA SERTİFİKALARI (SUKUK) CAİZ Mİ?
İslam dininde ticaret ve bu ticaretten elde edilen kâr helal kabul edilirken, faiz içeren işlemlerden elde edilen gelirler helal kabul edilmez; bu nedenle faizli işlemler katılım bankacılığı prensiplerine uygun değildir. Bankacılık piyasasında rekabet eden katılım bankaları da bu esasa göre faaliyet gösterir. Katılım bankaları da geleneksel bankalar gibi fon toplayan, topladığı fonu kullandıran ve genel bankacılık hizmetleri sunan finansal kuruluşlar olmalarına rağmen faizsizlik ve kâr paylaşımı özellikleri ile onlardan ayrılır.
Bir katılım bankası cari hesaplar, katılım hesapları ya da faizsiz bankacılık ilkelerine uygun yöntemlerle fon toplar. Topladığı fonları kendi havuz sistemine göre farklı havuzlarda biriktirir ve biriken fonları katılım bankacılığının temel ilkelerine uygun fon kullandırma yöntemlerine göre bireylere ve işletmelere kullandırır. Murabaha, leasing, eser sözleşmesi (istisna akdi), emek sermaye ortaklığı (müşareke) gibi ticarete ve ortaklığa dayalı uygulamalar bu yöntemler arasında sayılabilir.
Altına dayalı kira sertifikaları da dahil olmak üzere, varlık kiralama şirketleri aracılığıyla yapılan, kira gelirine dayalı bu işlemler İslami finans ilkelerine uygun ve caiz kabul edilmektedir. Özetle İslam alimlerinin genel görüşüne göre, kira sertifikaları; varlığa dayalı olması, faiz içermemesi ve kâr-zarar paylaşımına dayanması şartıyla caiz kabul edilmektedir.
SPEKÜLASYON İÇERMEMESİ GEREKİYOR?
Uzmanlara göre, kira sertifikalarının dini açıdan caiz kabul edilebilmesi için yatırımın somut bir varlığa dayanması, getirinin sabit faiz şeklinde belirlenmemesi ve işlemlerin belirsizlik ile spekülasyon içermemesi gerekiyor. Faiz içeren, spekülatif ve yüksek riskli işlemler katılım bankacılığı prensiplerine uygun değildir. Katılım bankalarında alkollü içecek, şans oyunları, silah ve tütün ürünleri gibi toplum için zararlı bulunan konularda bankacılık işlemi ve yatırım yapılmaz.
