Zorunlu karşılıklara ödenen fazlalık faiz midir?
Zorunlu karşılıklara ödenen fazlalık faiz midir?
Zorunlu karşılıklar, banka pasiflerindeki bazı yükümlülüklerin belli bir oranda nakit olarak merkez bankasında bloke edilmesidir. Bu uygulamayla bankaların vade ve kredi risklerinin azaltılması, varlıklarının belirli bir bölümünün risksiz ve likit olarak tutulması amaçlanır. İslami finansman seçeneklerini değerlendiren yatırımcılar açısından ise zorunlu karşılıklara yapılan ödemelerin niteliği önem taşıyor. Peki, zorunlu karşılıklara ödenen fazlalık faiz midir?
Katılım bankaları topladıkları fonun devlet tarafından belirlenen bir kısmını Merkez Bankası’nda tutarlar. Belirlenen bu parayı Merkez Bankası’na yatırmak zorunludur. Merkez Bankası yatırılan bu paraya bir miktar fazlalık verip vermemek de özgürdür. Faiz yerine fazlalık denilmesinin sebebi Merkez Bankası’nın verdiği fazlalığın fâiz olup olmadığının tartışmalı olmasındandır. Türk ilâhiyatçı ve yazar Hayreddin Karaman devletin zorunlu olarak katılım bankalarından aldığı bu paranın Merkez Bankası’nda kaldığı süredeki enflasyon farkının bankanın hakkı olduğunu söylemiştir. Enflasyon farkını fâiz olarak değerlendirilmeyen başka İslam hukukçuları da vardır. İfade edildiğine göre Merkez Bankası tarafından ödenen ilave tutarın enflasyon farkının üzerine çıkmadığı, bu nedenle söz konusu ödemenin faiz değil, enflasyon farkı kapsamında değerlendirildiği ifade edilmektedir.
Swap işlemi caiz mi, faiz içerir mi?
Zorunlu karşılıklara ödenen fazlalık faiz midir?
ENFLASYONUN ÜZERİNDEKİ FAZLALIĞIN HÜKMÜ
Karaman enflasyon farkının fevkinde birşey verilirse bunun TMSF’ye prim olarak yatırılabileceğini de ifade etmiştir. Eğer banka enflasyonun üstündeki kısmı TMSF’ye yatırılacak prim olarak da kullanmak istemezse Merkez Bankası’ndan alıp sosyal projelere aktarabilir.
Bugüne kadar katılım bankaları, Merkez Bankası’ndan aldıkları ve esasen enflasyon farkının da altında kalan, kendi hakları olarak kabul edilen tutarı TMSF’ye aktarmıştır. Günümüzde ise Merkez Bankası herhangi bir fazlalık vermemekte, aldığı parayı vadesiz hesap kapsamında değerlendirmektedir. Dolayısıyla ortada ne enflasyon farkı ne de faiz bulunmaktadır. Kanaatimizce devletin vatandaşından “zorunlu olarak” aldığı ve sonrasında fazlasıyla geri verdiği paralar kesinlikle faiz sayılmaz. Bu, devletin aldığı verginin daha fazlasıyla iade edilmesi olarak değerlendirilir.