MURAT ÖZTEKİN

Anadolu’nun 9 bin yıl öncesine açılan kapısı Konya’daki Çatalhöyük antik şehri, daha önce benzeri yapılmayan bir sanat eserine ilham kaynağı oldu. Çatalhöyük’te sürdürülen kazıların tarihi, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezinde (ANAMED) açılan “Bir Kazı Hikâyesi: Çatalhöyük” sergisiyle aydınlanmıştı. Şimdi de antik şehirde, 25 yıl boyunca yürütülen araştırmalarda elde edilen 250 bin buluntuya ait 2,8 milyon adet veri, yapay zekâ kullanılarak bir sanat eserine dönüştürüldü. ABD’de yaşayan tanınmış medya sanatçısı Refik Anadol, Çatalhöyük’ün kazı arşivindeki resimleri ve çeşitli bilgileri kullanarak, onları medya yerleştirmesine çevirdi. Suni zekâ ve arkeolojiyi, medya sanatında bir araya getirmesi hasebiyle dünyada ilk olan çalışma, çeyrek asırda kaydedilmiş büyük bir bilgi yığınını tek seferde görmeyi sağlıyor. “Bu kadar karmaşık bilgileri, basit bir şekilde algılayıp, bundan bir sanat ortaya çıkarabilir miyiz?” sorusu üzerinden hareket eden sanatçı, her bir veriyi küreye, yüz binlerce kürenin birleşimini de bir medya enstalasyonuna dönüştürdü. 

DOKUZ BİN YIL ÖNCEYE YOLCULUK
Anadol, arkeolojik çerçevedeki bir veri kaynağını ilk defa sanatsal olarak değerlendirdi. 24 ekrandan oluşan bu medya enstalasyonu, kültürel miras alanı Çatalhöyük’ü veriler aracılığıyla günümüze taşıyor; 9 bin yıl önceki hayat ile araştırmacıların elde ettikleri ve seyirci arasında bir köprü kuruyor. Anadol; arkeoloji, sanat ve teknolojinin ötesinde yeni yorumlamalara ilham olacak bir çalışma ortaya koyuyor. Eser, 14 Kasım 2017 - 14 Ocak 2018 tarihleri arasında ANAMED’in Beyoğlu’ndaki binasında görülebilir.

Yapay zekâ insana muhtaç
Gazetemizin sorularını cevaplayan sanatçı Refik Anadol “Bu projenin içerisinde olmak benim için oldukça heyecan vericiydi. Çünkü yapay zekâ ve arkeoloji arasındaki münasebet dünyada ilk defa ortaya koyuluyor” dedi. Hiç kimseye bir şey sormadan eserine başladığını anlatan Refik Anadol,  şöyle konuştu: Yapay zekâ sayesinde 3 milyona yakın veriyi görselleştirdik. Bütün dataları bir seferde görebilmek muhteşem bir şey. Fakat bir makineye göz ve kulak verdiğimiz zaman, yorum meydana getiremiyor. Bunu sanat hâline getirmek de insana düşüyor.

Her şey tek karede

Sanatçı Anadol, 2,8 milyon veriden her birini bir küreye dönüştürdü. Bütün bu kürelerin birleşimi de bir medya enstalasyonu hâline geldi.