BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > Cum­hu­ri­ye­ti­miz 85 ya­şın­da hâ­lâ iler­le­me bek­li­yor

Cum­hu­ri­ye­ti­miz 85 ya­şın­da hâ­lâ iler­le­me bek­li­yor

Asır­lar­ca ci­han dev­le­ti ha­ya­tı ya­şa­mış muh­te­şem bir im­pa­ra­tor­lu­ğun akıl al­maz de­re­ce­de yı­kın­tı­ya uğ­ra­ma­sın­dan son­ra ku­ru­lan Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti, 11 cum­hur­baş­ka­nı ve 28 baş­ba­kan gö­re­rek 85 yı­lı­nı ta­mam­la­dı.



Asır­lar­ca ci­han dev­le­ti ha­ya­tı ya­şa­mış muh­te­şem bir im­pa­ra­tor­lu­ğun akıl al­maz de­re­ce­de yı­kın­tı­ya uğ­ra­ma­sın­dan son­ra ku­ru­lan Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti, 11 cum­hur­baş­ka­nı ve 28 baş­ba­kan gö­re­rek 85 yı­lı­nı ta­mam­la­dı. Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti 11 cum­hur­baş­ka­nı ve 28 baş­ba­kan gö­re­rek 85 yı­lı­nı ta­mam­la­dı. 11 cum­hur­baş­ka­nı­nın 6’sı baş­ba­kan­lık da yap­mış­lar­dır (Ata­türk bu un­va­nı kul­lan­ma­ya­rak 23 Ni­san 1920’de açı­lan Tür­ki­ye Bü­yük Mil­let Mec­li­si’nde ilk 9 ay­da ic­râ ve­kil­le­ri hey’eti reî­si un­va­nıy­la hü­kû­me­ti de yö­net­miş­tir. 11 cum­hur­baş­ka­nı­nın 6’sı­nın as­ker kö­ken­li ol­ma­sı çar­pı­cı ve ka­rak­te­ris­tik, de­mok­ra­si için olum­suz­dur. 1’i ma­re­şal (Ata­türk), 1’i ora­mi­ral (Ko­ru­türk), 4’ü or­ge­ne­ral­dir (İnö­nü, Gür­sel, Su­nay, Ev­ren). Si­vil cum­hur­baş­kan­la­rı 1950-1960 ve 1989’dan gü­nü­mü­ze ge­len dö­nem­ler­de­dir, 85 yıl­lık cum­hu­ri­ye­tin 29 yı­lı­dır. Bu­nun 7 yı­lı da hiç po­li­ti­ka­ya gir­me­miş bir bü­rok­rat­la geç­ti. Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti, vak­tiy­le asır­lar­ca ci­han dev­le­ti ha­ya­tı ya­şa­mış muh­te­şem bir im­pa­ra­tor­lu­ğun akıl al­maz de­re­ce­de yı­kın­tı­ya uğ­ra­ma­sın­dan son­ra ku­rul­du. Ku­ru­cu olan Ata­türk’ün ha­yâl et­ti­ği, ta­sar­la­dı­ğı, emîn ol­du­ğu de­re­ce­de bir iler­le­me kay­de­dil­me­di. Muâ­sır me­de­ni­yet se­vi­ye­si­ne eri­şi­le­me­di. Ama pek çok şey de ya­pıl­mış­tır. 13 mil­yon­dan 70 mil­yo­na çı­kan nü­fus, bam­baş­ka bir Tür­ki­ye man­za­ra­sı­na bü­rün­dü. Çok iler­le­me­ler ger­çek­leş­ti. Bü­yü­me­ler gö­rül­dü. Ba­tı’nın kal­kın­ma ve ge­liş­me hı­zı­na ve çiz­gi­si­ne eri­şi­le­me­di. De­mok­ra­si ek­sik­le­ri­miz hâ­lâ var­dır. Bun­la­rın der­hal gi­de­ril­me­siy­le, da­ha hız al­ma­mız müm­kün hâ­le ge­le­cek­tir. Uzun za­man cum­hu­ri­yet=de­mok­ra­si, kral­lık=mut­la­ki­yet uy­dur­ma­la­rı ile te­sel­li edil­dik. Bu kav­ram­la­rın eşit­len­me­si gü­lünç­tür. Her tür­lü kral­lık ve her tür­lü cum­hu­ri­yet var­dır. Tür­ki­ye, 1923-38 şart­la­rın­da iyi bir cum­hu­ri­yet se­çi­mi yap­tı. Son­ra bek­le­nen iler­le­me­ler ol­ma­dı. Ke­sin­ti­le­re uğ­ra­dı. De­mok­ra­si ke­ma­liy­le ku­ru­la­ma­dı. Hâ­lâ hak­kı­mız­da te­red­düt­lü iler­le­me ra­por­la­rı dü­zen­le­ni­yor. 86. yı­la bü­yük ümit­ler­le gi­ri­yo­ruz. CUMHURBAŞKANLARIMIZ 1-Ata­türk (1923-1938) MİLLİ KAHRAMAN 1908’den be­ri Os­man­lı Tür­ki­ye İm­pa­ra­tor­lu­ğu­nun yö­ne­ti­mi meş­rû­ti­yet ya­ni taç­lı de­mok­ra­si idi. Bu­gün­kü İn­gil­te­re gi­bi... Ger­çek ege­men­lik mec­lis­ler­de ya­ni mil­let­te idi. Ata­türk’ün 1909’da cum­hu­ri­ye­ti dü­şün­dü­ğü bi­li­ni­yor. Son­ra vaz­geç­ti. Mil­lî Mü­ca­de­le yıl­la­rın­da, genç­li­ğin­de­ki cum­hu­ri­yet­çi fik­ri­ne dön­dü. Fa­kat Bü­yük Za­fer’e ka­dar sak­la­dı. Tek cum­hu­ri­yet­çi idi. Mil­lî Mü­ca­de­le’yi yö­ne­ten ve Mus­ta­fa Ke­mal Pa­şa’yı baş­kan, baş­ko­mu­tan se­çen, ona ma­re­şal rüt­be­si ve Ga­zi un­va­nı ve­ren Bi­rin­ci Tür­ki­ye Mil­let Mec­li­si’nden (1920-23) cum­hu­ri­yet çı­kar­mak im­kân­sız­dı. Üye­le­ri te­ker te­ker se­çil­di­ği hal­de İkin­ci Mec­lis’in (1923-1927) bi­le 287 mil­let­ve­ki­li­nin an­cak 158’i ge­lip cum­hu­ri­yet için oy kul­lan­dı­lar. Oy­la­rı şüp­he­li gö­rü­len 128 mil­let­ve­ki­li o oy­la­ma gü­nü ev hap­si­ne alın­mış, Mec­lis’e git­me­le­ri ön­len­miş­ti. 42 ya­şın­da idi. Ata­türk 1923, 1927, 1931, 1935’te 4 de­fa cum­hur­baş­ka­nı se­çil­di. Ana­ya­sa’ya gö­re 4 yıl­da bir se­çim­ler ya­pı­lı­yor, ye­ni mec­lis top­la­nın­ca ilk işi üye­le­ri ara­sın­dan cum­hur­baş­ka­nı seç­mek olu­yor­du. Cum­hur­baş­ka­nı­nın ic­ra­nın ba­şı ol­ma­sı, meş­rû­ti­yet pa­di­şa­hı­nın­ki gi­bi sem­bo­lik­ti. Ata­türk, Mil­lî Kah­ra­man kim­li­ği ve oto­ri­te­si ile ra­di­kal in­kı­lâp­la­rı­nı yap­tı. Cum­hur­baş­kan­lı­ğı ölü­mü­ne ka­dar 15 yıl, 12 gün­dür. 2- İs­met İnö­nü (1938-1950) MİLLETİ BEZDİRDİ 54 ya­şın­da se­çil­di. 1938, 1939, 1943, 1946’da 4 de­fa se­çil­di. 11 yıl, 6 ay, 11 gün Çan­ka­ya’da kal­dı. 1946 se­çi­min­de 62 mil­let­ve­ki­li Ce­lâl Ba­yar’a oy ver­di. Mil­lî Şef res­mî un­va­nı­nı kul­la­na­rak mil­le­ti bez­dir­di. Oto­ri­te­si­ni Ata­türk ge­le­ne­ğin­den ve İkin­ci Ci­han Sa­va­şı (1939-45) ola­ğa­nüs­tü şart­la­rı ve sı­kı­yö­ne­tim­den al­dı. 1973 kri­zin­de tek­rar cum­hur­baş­ka­nı ol­mak is­te­di, ola­ma­dı. 3- Ce­lâl Ba­yar (1950-1960) YASSIADA’DA HAZİN SON 67 ya­şın­da se­çil­di, 77 ya­şın­da ay­rıl­dı. 1950, 1954, 1957’de 3 de­fa ken­di par­ti­si­nin oy­la­rı ile se­çil­di. 10 yıl, 6 gün Çan­ka­ya’da kal­dı. Sı­ra­sıy­la 487 mil­let­ve­ki­li­nin 387’si­nin, son­ra­ki­ler­de 541’in 486 ve 610’un 413’ünün oyu ile se­çil­di. Çok ko­yu ve en sa­mi­mi Ata­türk­çü, Ata­türk’ün son baş­ba­ka­nı ol­du­ğu hal­de Ata­türk’e iha­net­le suç­la­na­rak si­lâh zo­ruy­la Çan­ka­ya’dan alı­nıp Yas­sı­ada’ya gö­tü­rül­dü (27 Ma­yıs 1960). 4- Ce­mal Gür­sel (1961-1966) RAKİBE TEHDİTLE ANILDI 1 yıl, 5 ay dev­let baş­ka­nı ol­duk­tan son­ra 1961’de 638 par­la­men­te­rin (mil­let­ve­ki­li+se­na­tör) 434’ünün oyu­nu ala­rak se­çil­di. Cum­hur­baş­ka­nı sı­fa­tıy­la da 4 yıl, 5 ay, 2 gün Çan­ka­ya’da kal­dı. 65 ya­şın­da idi. 71 ya­şın­da öl­dü. 1961 Mec­li­si’nde ço­ğun­lu­ğun ada­yı Sam­sun se­na­tö­rü Ord. Prof. Dr. Ali Fu­at Baş­gil idi, teh­dit ile hem aday­lık­tan, hem se­na­tör­lük­ten is­ti­fa et­ti­ril­dik­ten son­ra İs­viç­re’yi boy­la­dı. 5- Cev­det Su­nay (1966-1973) KOMÜNİSTLERİN HEDEFİ 1961 as­ke­rî ana­ya­sa­sı­na gö­re cum­hur­baş­ka­nı mil­let mec­li­si+se­na­to üye­le­rin­ce 7 yıl için se­çi­li­yor­du. Ge­nel­kur­may baş­ka­nı Su­nay, ace­le ta­biî se­na­tör ya­pı­la­rak 636 par­la­men­te­rin 461’inin oyu ile se­çil­di. 67 ya­şın­da idi. 7 yıl, 1 gün Çan­ka­ya’da kal­dı. 74 ya­şın­da ay­rıl­dı. 1982’de 83 ya­şın­da öl­dü. Mil­li­yet­çi idi. Mer­kez Sağ’ın kar­şı­sın­da de­ğil­di. Bu se­bep­le ko­mü­nist­ler, hak­kın­da tür­lü fık­ra­lar uy­du­ra­rak say­gın­lı­ğı­nı yıp­rat­mak is­te­di­ler. 6- Fah­ri Ko­ru­türk (1973-1980) KONTENJAN SENATÖRÜ Su­nay’ın müd­de­ti bi­tin­ce Or­ge­ne­ral Fa­ruk Gür­ler, ge­nel­kur­may baş­kan­lı­ğın­dan is­ti­fa ile ta­biî se­na­tör ya­pıl­dı. Aday ol­du. 14 tur­da da se­çi­le­me­di. İlk tur­dan ön­ce Ada­let Par­ti­si Kon­ya mil­let­ve­ki­li Yıl­maz Öz­tu­na, Mec­lis baş­kan­lı­ğı­na, es­ki ha­va kuv­vet­le­ri ko­mu­ta­nı Cum­hu­ri­yet Se­na­to­su baş­ka­nı emek­li Org. Te­kin Arı­bu­run‘u, cum­hur­baş­ka­nı ada­yı gös­te­ren tez­ke­re­yi su­na­rak Gür­ler’in se­çil­me­si­ni en­gel­le­di. Bü­tün tur­lar­da Arı­bu­run da­ha faz­la oy al­ma­sı­na rağ­men, ge­re­ken oy sa­yı­sı­nı bu­la­ma­dı­ğı için se­çi­le­me­di. Gür­ler, 60, Arı­bu­run 70 yaş­la­rın­da idi­ler. De­mi­rel’le Ece­vit, kon­ten­jan se­na­tö­rü es­ki de­niz kuv­vet­le­ri ko­mu­ta­nı emek­li Ora­mi­ral Fah­ri Sâ­bit Ko­ru­türk’ü seç­tir­di­ler. 635 üye­den 365’inin oyu­nu al­dı. 70 ya­şın­da ve ra­hat­sız idi. Oy­la­rı ile se­çil­di­ği Mer­kez Sağ’a en kü­çük sem­pa­ti­si yok­tu. 77 ya­şın­da ay­rıl­dı. Ra­hat­sız­lı­ğı son yıl­lar­da ar­tın­ca Se­na­to baş­ka­nı 1919 do­ğum­lu Sır­rı Ata­lay 7 ay Çan­ka­ya’da otu­rup ve­kâ­let et­ti. Ko­ru­türk, oy­la­rı ile se­çil­di­ği par­la­men­ter­le­rin hak­la­rı­na ait bir ya­sa­nın ve­to­su­nu res­mî ça­lış­ma ma­sa­sı­nın üze­ri­ne bı­ra­ka­rak Çan­ka­ya’dan ay­rıl­dı. Ba­yar’ı kö­tü bir is­tis­na şek­lin­de gö­ren­ler, hâ­lâ Çan­ka­ya’da as­ker bir cum­hur­baş­ka­nı üze­rin­de ıs­rar edi­yor­lar­dı. 7- Ke­nan Ev­ren (1982-1989) DARBECİ DEVLET BAŞKANI 5 ay, 6 gün Mec­lis­ler, cum­hur­baş­ka­nı se­çe­me­di. 72 ya­şın­da­ki Se­na­to baş­ka­nı İh­san Sab­ri Çağ­la­yan­gil ve­kâ­let et­ti. Bu se­çi­le­me­me kri­zi 1980 dar­be­si­nin se­bep­le­rin­den bi­ri­dir. Ge­nel­kur­may baş­ka­nı Ev­ren’i is­ti­fa et­ti­rip seç­se­ler­di, dar­be ol­ma­ya­cak­tı. Ev­ren 9 yıl, 10 ay, 27 gün dev­let baş­kan­lı­ğın­da kal­mak­la be­ra­ber cum­hur­baş­kan­lı­ğı 6 yıl, 11 ay, 22 gün­dür. 1980 -9.11.1982 ara­sı ge­nel­kur­may baş­kan­lı­ğı­nı mu­hâ­fa­za ede­rek üni­for­ma­sı ile dev­let baş­kan­lı­ğı yap­tı. 63 ya­şın­da gel­di. 72’sin­de git­ti. Hâ­len ha­yat­ta ve 91 ya­şın­da­dır. 8- Tur­gut Özal (1989-1993) ANSIZIN ÖLDÜ 62 ya­şın­da­ki Tur­gut Özal 450 mil­let­ve­ki­lin­den 263’ünün oyu­nu ala­rak -3. tur­da- se­çil­di. Ölü­mü­ne ka­dar 3 yıl, 6 ay, 16 gün cum­hur­baş­ka­nı ol­du. 6 yıl çok par­lak baş­ba­kan­lık yap­mış­tı. Ana­va­tan Par­ti­si’ni ku­rup ik­ti­da­ra ta­şı­mış­tı. Cum­hur­baş­kan­lı­ğın­dan is­ti­fa edip ye­ni bir par­ti kur­ma­ya ha­zır­la­nı­yor­ken an­sı­zın öl­dü. Cum­hur­baş­ka­nı iken de, baş­ba­kan­lı­ğın­da ol­du­ğu gi­bi, dış po­li­ti­ka ile bi­rin­ci de­re­ce­de il­gi­len­di. As­ker cum­hur­baş­ka­nı ge­le­ne­ği­ne son ver­di. 9- Sü­ley­man De­mi­rel (1993-2000) EN ÇOK GEZEN İSİM 9. cum­hur­baş­ka­nı Sü­ley­man De­mi­rel, İs­lâm­köy (Is­par­ta) 1.11.1924 do­ğum­lu­dur. Bu ve­si­ley­le ya­rın­ki 84. yaş gü­nü­nü kut­lu­yo­rum. 27.10.1965’te 41 ya­şın­da baş­ba­kan ol­du. Top­lam 10 yıl, 5 ay, 11 gün bu ma­kam­da kal­dı, 8 hü­kû­met kur­du. Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti’nde İnö­nü’den son­ra en uzun müd­det baş­ba­kan­lık yap­tı. 1965-71 ara­sın­da­ki ik­ti­da­rın­da Tür­ki­ye’nin mad­dî coğ­raf­ya­sı­nı iki­ye kat­la­dı. Tur­gut Özal’ın da üs­tâ­dı­dır, onun hak­kın­da ilk de­fa “dâ­hi­dir” di­yen De­mi­rel’dir. 431’i oy ve­ren 450 mev­cut­lu Mec­lis’te 3. tur­da Doğ­ru Yol+Cum­hu­ri­yet Halk Par­ti­si’nden 244 mil­let­ve­ki­li­nin oyu­nu ala­rak se­çil­di (16.5.1993). 69 ya­şın­da idi. De­mi­rel, bü­tün cum­hur­baş­kan­la­rı için­de en çok dış po­li­ti­ka­ya gi­ren ve dış ül­ke­le­re gi­de­ni­dir. Bil­has­sa Ad­ri­ya­tik’ten Çin Sed­di’ne Türk âle­mi­ne, 6 ye­ni Türk Cum­hu­ri­ye­ti­ne ve Os­man­lı’nın es­ki eya­let­le­ri Arap ve Bal­kan dev­let­le­ri­ne ağır­lık ver­di. Özal da, bir­kaç gün­de bir­kaç Türk cum­hu­ri­ye­ti­ni res­men zi­ya­ret­ten dö­nüş­te kal­bi da­ya­na­ma­ya­rak öl­müş­tü (ai­le­si ze­hir­len­di­ği­ni söy­lü­yor). Eko­no­mist mü­hen­dis ti­pi po­li­ti­ka­cı­la­rı­mı­zın il­ki ol­mak­la, ba­yın­dır­lık, yol, fab­ri­ka, ener­ji po­li­ti­ka­sı­na, Özal’ın baş­la­dı­ğı dış âle­me ala­bil­di­ği­ne açıl­ma si­ya­se­ti­ni ek­le­di. Hâ­fı­za­sı ve ça­lış­ma ye­te­ne­ği­nin şa­şır­tı­cı­lı­ğı ile ün­lü­dür. Tek­rar 7 yıl seç­tir­mek için Baş­ba­kan Ece­vit’in baş çek­ti­ği Ana­ya­sa de­ği­şik­li­ği, ge­re­ken oyu bu­la­ma­dı. Doğ­ru Yol Par­ti­si ge­nel baş­ka­nı Çil­ler, ANAP’tan Yıl­maz, ni­ha­yet Er­ba­kan, ge­re­ken oyun sağ­lan­ma­ma­sı için ça­lış­tı­lar. 10- Ah­met Nec­det Se­zer (2000-2007) KRİZLERİN CUMHURBAŞKANI Po­li­ti­ka­dan ve as­ker­lik­ten gel­me­yen ilk bü­rok­rat ve yar­gı­dan ge­len cum­hur­baş­ka­nı­dır. Ana­ya­sa Mah­ke­me­si baş­ka­nı iken 59 ya­şın­da se­çil­di. 550 mil­let­ve­ki­li­nin 533’ü ka­tı­la­rak 3. tur­da 330 oy ala­rak cum­hur­baş­ka­nı ol­du. 66 ya­şın­da Çan­ka­ya’dan ay­rıl­dı. Ka­tı bü­rok­rat, ka­tı hu­kuk­çu idi. Dış po­li­ti­ka­ya hiç he­ves et­me­di ve Özal-De­mi­rel yo­lu­nu iz­le­me­di. Dış ül­ke­ler­le ve Türk âle­mi ile il­gi­len­me­di. Baş­ba­kan Ece­vit’in ba­şı­na ana­ya­sa ki­tap­çı­ğı­nı fır­la­tıp at­mak­la ta­ri­he geç­ti. Bu olay, Mil­lî Gü­ven­lik Ku­ru­lu top­lan­tı­sı­na baş­kan­lık eder­ken vu­ku bul­du. Kor­kunç bir fi­nans kri­zi­ne se­bep ol­du. Bu­nun­la be­ra­ber Se­zer, Mer­kez Sol, hat­ta sol ve bir kı­sım Mer­kez Sağ ta­ra­fın­dan, aşı­rı Sağ’ı en­gel­le­ye­rek ana­ya­sa­yı ve dü­ze­ni ko­ru­du­ğu için övül­müş­tür. Şim­di 67 ya­şın­da ve Ana­ka­ra dı­şın­da­ki köş­kün­de ya­şı­yor. Her tür­lü gös­te­riş­ten en faz­la ka­çan ve gü­lüm­se­me­yen dev­let baş­ka­nı ola­rak da ta­ri­he ge­çe­cek­tir. 11- Ab­dul­lah Gül (2007-2014) DÜNYA İLE TEMAS Sa­yın Cum­hur­baş­ka­nı­mı­zın gö­rev bi­ti­şi­ni ta­rih­len­dir­dim ama, 5+5 tek­li­fi -kim­den çık­tı ise- hâ­lâ ha­ra­re­ti­ni kay­bet­me­di. En mü­na­si­bi­nin 4 yıl­da bir ye­ni se­çil­miş Mec­lis’in ken­di üye­le­ri ara­sın­dan cum­hur­baş­ka­nı se­çen Ata­türk sis­te­mi ol­du­ğu­na emi­nim. Tür­ki­ye Bü­yük Mil­let Mec­li­si’nden hem cum­hur­baş­ka­nı seç­mek hak­kı­nı hem üye­le­ri ara­sın­dan se­çil­mek sı­nır­la­ma­sı­nı kal­dı­ra­rak sis­te­min bo­zu­la­ca­ğı ve Yü­ce Mec­lis’in üs­tün ira­de­si­nin da­ra­la­ca­ğı fik­rin­de­yim. Hal­kın seç­me­si, po­pü­liz­min şâ­he­se­ri­dir. Par­la­men­ter sis­te­mi boz­mak, cum­hur­baş­ka­nı ile baş­ba­kan ara­sın­da re­ka­bet do­ğur­mak­ta­dır. Ab­dul­lah Gül, Kay­se­ri 1950 do­ğum­lu­dur. İk­ti­sat dok­to­ru ve do­çen­ti­dir. 4 dö­nem mil­let­ve­ki­li, dev­let ba­ka­nı, 2002 se­çim­le­rin­den son­ra baş­ba­kan ve son­ra 4 yıl dı­şiş­le­ri ba­ka­nı ol­du. Cum­hur­baş­ka­nı se­çil­di. 1960’tan son­ra cum­hur­baş­ka­nı se­çim­le­ri çok buh­ran­lı ol­muş­tur. Sa­yın Gül’ün se­çi­mi de böy­le ol­du. Cum­hur­baş­kan­lı­ğın­da da dış po­li­ti­ka­ya ve te­mas­la­ra ağır­lık ve­ri­yor.
 
 
  • Piyasalar

    Fark %
  • 106862
    % -0.05
  • 3.5255
    % -0.35
  • 4.1259
    % -0.63
  • 4.5333
    % -0.35
  • 144.338
    % -0.12
 
 
 
 
 
KAPAT