ABD'de, İran ile sağlanan nükleer anlaşmaya yönetim olumlu, Cumhuriyetçilerin çoğunlukta bulunduğu Kongre şüpheli yaklaşırken, Amerikalı uzmanlar, Kongre'deki onaylama sürecinin hiç kolay geçmeyeceğine işaret ediyor.
İran ile 5+1 ülkelerinin yürüttüğü nükleer müzakerelerde dün uzlaşmaya varılmasının ardından, anlaşmanın yürürlüğe girmesinde rol oynayacak ABD Kongresi'ndeki onaylama süreci şimdiden merak konusu.
Tarihi anlaşmayı olumlu bulan yönetim kanadında ABD Başkanı Barack Obama, anlaşmanın başarılı bir şekilde uygulanmasını önleyecek her türlü tasarıyı veto edeceğini açıkça ifade ederken her iki kanadında çoğunluğun Cumhuriyetçilerin ellerinde bulunduğu Kongre'den ise ABD'nin anlaşmaya varabilmek için çok fazla ödün verdiği, "kötü" bir anlaşma yapıldığı eleştirileri yükseliyor.
ABD Kongresi'nin anlaşmayı gözden geçirmek için 2 aylık süresi var. Kongre'den anlaşmayı reddeden bir tasarı geçerse Obama bu tasarıyı veto edebilecek. Daha sonra Senato'nun, Obama'nın vetosunun önüne geçmek için ret tasarısını üçte ikilik çoğunlukla, yani en az 67 senatörün desteğiyle kabul etmesi gerekiyor. Diğer bir ifadeyle Obama'nın, vetosunu korumak için 34 senatörü ikna etmesi yeterli olacak.
Senatörlerin, anlaşmanın onaylanması sürecinde "evet" veya "hayır" oyu kullanmaları için ikna edilebilmelerinin güç olacağına işaret eden Amerikalı uzmanlar da "iyi" diye nitelendirdikleri anlaşmanın, yaz aylarda yönetimle Kongre arasında çetin tartışmalara neden olacağını düşünüyor.
- "Beyaz Saray'ın büyük çaba sarf etmesi gerek"
AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Duke Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü Öğretim Üyesi Bruce Jentleson, sağlanan mutabakatı "iyi bir anlaşma" olarak nitelendirdi.
Jentleson, "Nükleer tesislerin denetlenmesi için oluşturulan mekanizma güçlü ve şeffaf" diyerek anlaşmanın Ortadoğu'nun daha istikrarlı bir bölgeye dönüşmesine önemli katkı sağlayacağını söyledi. Jentleson, mutabakatın ABD Kongresi'nde çok tartışılacağını ancak reddedileceğini düşünmediğini ifade etti.
Anlaşmanın Kongre'de kabul edilmesi sürecinde Beyaz Saray'ın çok büyük çaba sarf etmesi gerektiğini belirten Jentleson, Cumhuriyetçilerin çoğunluğa sahip olduğu Kongre'de anlaşmayı kabul etmedikleri takdirde sonuçlarına katlanmak zorunda kalacaklarını kaydetti.
"Bunun sonuçları sadece İran'ın nükleer silahlarına ilişkin olmayacak, aynı zamanda ABD, Rusya, Çin ve AB'nin belirli konularda birlikte çalışmasına da olumsuz etki edecek" diyen Jentleson, Kongre'nin anlaşmayı bloke etmeyeceğinden emin olduğunu ifade etti.
- "ABD anlaşmayı değerlendirmeli"
Merkezi Washington'da bulunan Silahların Kontrolü Derneğinin Silahsızlanma ve Tehditlerin Azaltılması Politikası Direktörü Kingston Reif de anlaşma için "iyi ve etkili" diyenlerden.
"Anlaşma iyi bir şekilde uygulanırsa silahların yayılmasının önlenmesi ve ulusal güvenlik açısından tarihi ilerleme olur" diye konuşan Reif, İran'ın nükleer silah elde edeceği tüm yolları tıkayacak anlaşmanın, aynı zamanda İran'ın gelecekteki eylemlerini de belirleyip engelleyeceğinin altını çizdi.
Reif, Obama yönetiminin İran'ın nükleer programına ilişkin politikasını sert bir şekilde eleştiren Cumhuriyetçilerin yanı sıra Demokratların da anlaşmayı kapsamlı bir şekilde inceleme ihtiyacı duyacağı söyledi. Reif, "Kongre'nin her iki kanadı da detaylı ve karışık olan anlaşmayı dikkatli bir şekilde inceleyerek anlaşmanın faydalarını ve alternatiflerini değerlendirmeli. İran'ın nükleer silah elde etmesinin tüm yollarını bloke eden uzun süreli etkili bir anlaşmanın yürürlüğü girmesi için zamanı israf etmemeli" dedi.
Anlaşmanın alternatifinin askeri operasyon olacağına işaret eden Reif, böyle bir yöntemin de İran'ın daha fazla nükleer silah elde etmeye odaklanmasına neden olacağını anlattı.
Reif, anlaşmanın İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek için en iyi seçenek olduğunu belirterek "Bu iyi bir anlaşma ve ABD bunu değerlendirmelidir" ifadesini kullandı.
- "İran'ı mutlu kılacak ve diğerlerinin canını sıkacak bir anlaşma"
ABD Barış Enstitüsünün İran ve Kuzey Afrika konularındaki özel danışmalarından Daniel Brumberg ise nükleer anlaşma için, herhangi bir mutabakata varılmaması durumunda tarafları daha kötü pozisyonda bırakmış olacağından bu haliyle "eksik bir anlaşma" nitelendirmesinde bulundu.
Anlaşmaya ne iyi ne de kötü denebileceğini belirten Brumberg, "Bu, İran'ı mutlu kılacak ve diğerlerinin canını sıkacak öğeleri olan bir anlaşma. ABD için de aynısı geçerli. Ancak müzakerelerin çökmesi alternatifi ise hem İran hem de özellikle ABD için daha kötü olabilirdi" dedi.
İran'ın nükleer tesislerinin denetlenmesi ve Birleşmiş Milletler ambargolarının kaldırılması konularında ABD'nin istediklerini elde edemediğine işaret eden Brumberg, İran'ın geçmişte yaptığı nükleer faaliyetlerin askeri boyutları gibi anlaşmada belirli hususların da muğlakta bırakıldığını vurguladı. Brumberg, "ABD açısından bakıldığında kısacası anlaşma alternatifinden (hiçbir anlaşma sağlanmaması) çok daha iyi" yorumunda bulundu.
Danile Brumberg, Obama yönetimini, Kongre'de gelecek dönemde zorlu bir mücadelenin beklediğini kaydetti.
- "Bu yaz zor geçecek"
Düşünce kuruluşu Amerikan İlerleme Merkezinin kıdemli uzmanlarından Harding Lang, anlaşmaya ilişkin, İran'ın nükleer silahlanmaya giden yollarının gelecek 10 ila 12 yıl için önünün kesildiğine dikkati çekerek uzlaşıyla "iyi bir iş çıkarıldığını" söyledi.
Anlaşmanın Kongre'de oylanması sürecinin zorlu geçeceğini belirten Lang, İran'a yönelik silah ambargosunun kaldırılması konusunun Kongre'deki çok sayıda kişiyi rahatsız edeceğini ifade etti.
Lang, "Senato'daki muhafazakar veya milliyetçi yönleri ağır basan Demokrat senatörlerin İran'a silah ambargosunun kaldırılması konusunda onaylarını almak güç olacak. Önünde sonunda zorlu işin üstesinden geleceklerdir ama bu yaz zor geçecek" dedi.