Sekiz yıl bitti savaş bitmedi

Suriye İnsan Hakları Gözlemevine göre, her gün ortalama 193 kişinin hayatını kaybettiği Suriye’deki iç savaşta Mart 2011 ile Mart 2019 arasında 223 bini sivil 565 bin kişi öldürüldü.

OSMAN SAĞIRLI

Suriye’de tam sekiz yıl önce Beşar Esad yönetimine karşı barışçıl gösterilerle başlayan isyan, tüm bir ülkede yıkıma yol açan, yüz binlerce kişinin öldüğü, milyonlarca kişinin evlerinden olduğu topyekun bir iç savaşa dönüştü. Çatışmalarda 565 binden fazla insan öldü, şehirler yıkıldı ve diğer ülkeler de savaşa bulaştı.
15 Mart 2011’de ülkenin güneyindeki Deraa’da, komşu ülkelerdeki “Arap Baharı”ndan esinlenen demokrasi yanlısı gösteriler başladı. Hükûmet, muhalefeti bastırmak için ölümcül güç kullanınca Cumhurbaşkanı’nın istifasını isteyen gösteriler bütün ülkeye yayıldı.
Esad “dış destekli terör” diye tanımladığı olayları bastırmak için şiddeti hızla artırınca ülke iç savaş bataklığına saplandı.
Suriye İhlalleri Belgeleme Merkezi adlı kuruluş sivillere yönelik saldırılar da dahil ihlalleri belgeledi. 165 bin 264 kişinin ölümü, 69 bin 736 kişinin de kayıp ya da tutuklu olduğunu belgeleyen kuruluş şu ana kadar 235 bin kişiyle ilgili detaylı rapor hazırladı.
Suriye artık Esad yanlıları ve karşıtları arasındaki savaşın çok ötesinde. Her biri kendi gündemlerine sahip olan çok sayıda örgüt ve ülkenin Suriye’ye müdahalesi savaşın daha da uzamasına neden oluyor. Çok farklı bölünmeler, tarafların katliamlar yapmasına, toplumları yıkıma uğratmasına ve barış umutlarının azalmasına sebep oluyor. Suriye’deki savaş Birinci ve İkinci Dünya Savaşı’ndan daha uzun süreye yayılan savaş İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra dünya tarihindeki en büyük siyasi ve insani kriz olarak tarihe geçti. Dünyanın en radikal örgütlerinden DEAŞ ve el-Kaide’nin Suriye’de güçlenmesine neden oldu. Türkiye’de bitme noktasına gelen PKK farklı isim ve müttefiklerle burada canlandırıldı.

ACI BİLANÇO
∂ Suriye iç savaşında resmî olmayan rakamlara göre bütün taraflardan toplam bir milyon kişinin öldüğü tahmin ediliyor.
∂ Savaşın başlangıcından bu yana en az 700 bin kişi tutuklandı. Tutuklananlardan çoğunun akıbeti bilinmiyor.
∂ Savaş süresince 4,9 milyon Suriyeli ülke içinde yer değiştirmek zorunda kaldı.
∂ 6,3 milyon Suriyeli vatanlarını terk ederek mülteci durumuna düştü.
∂ Ülke dışına kaçanların yüzde 92’sine ev sahipliği yapan komşu Lübnan, Ürdün ve Türkiye, yakın tarihin bu en büyük göç hareketiyle başa çıkmakta zorlanıyor.
∂ Ülke altyapısının yüzde 70’i yok edildi.
∂ Suriye’nin yeniden imarı için 460 milyar dolara ihtiyaç var.
∂ Rusya ve ABD’nin bombardımanlarında en az 35 bin sivil öldü.
∂ Esad rejimine destek olmak için çoğunluğu İran, Lübnan, Afganistan ve Irak’tan olmak üzere 11’i ana aktör olmak üzere 83 ülkeden 112 farklı milis grup savaşıyor.
∂ Otuz üç kimyasal saldırı (57 iddiası da var) gerçekleştirildi.
∂ BM 13,2 milyondan fazla kişinin 2019’da yardıma ihtiyacı olacağını söylüyor.
∂ Savaşın tarafları, yardım örgütlerinin ihtiyaç sahiplerine ulaşmasını engelleyerek problemi daha da kötüleştiriyor.
∂ Neredeyse üç milyon kişi kuşatma altında ya da ulaşılması zor yerlerde yaşıyor.

KİLİT OLAYLARIN KRONOLOJİSİ