BAŞA DÖN

Türkiye Gazetesi

Anasayfa > Haber > ABD’de Başkanlık seçimi

ABD’de Başkanlık seçimi

6 Kasım’da ABD’de yapılan başkanlık seçimi aradan neredeyse bir ay geçmesine rağmen sonuçlanmadı.



6 Kasım’da ABD’de yapılan başkanlık seçimi aradan neredeyse bir ay geçmesine rağmen sonuçlanmadı. En son Yüksek Federal Mahkeme her iki tarafı da bir buçuk saat dinledi. ABD tarihinde bu seçim karışıklık ve oyların birbirlerine çok yakın olmasından ötürü sıkıntılı ilk seçim değildir. ABD de başkan seçimi tek dereceli değildir. Halk oyunu verir ama asıl Elektoral Kolej denilen ikinci seçmenlerin yaptıkları seçim önemlidir. Nitekim halk oyunu kazanıp da Elektoral Kolejde seçimi kaybeden başkanlar vardır. ABD Anayasası hazırlanırken Elektoral Kolej son dakikada ilâve edildi ve halk oyunun kıymetini düşürdü. Bunu yabancılara anlatmak imkânsız gibidir, pek çok Amerikalı da anlamamaktadır. İlk kriz 200 yıl önce ABD’deki üçüncü Cumhurbaşkanı seçiminde çıktı. Cumhuriyetçi Thomas Jefferson ve cumhuriyetçi Aron Burr federalist John Adams’ı yendiler, John Adams ilk başkan Washington’dan sonra ikinci başkandı. Bu cumhuriyetçi parti daha sonra ismini Demokratik parti olarak değiştirmiştir. Elektörler Başkan ve Başkan Yardımcısı için ayrı ayrı oy vermiyorlardı tek bir adaya veriyorlar anayasa böyle emrediyordu. Elektoral oyu çok olan Başkan, az olan ise Başkan Yardımcısı oluyordu. Bu suretle bir başkan yardımcısı adayı başkan olabiliyordu. 1800 yılında Başkan adayı Thomas Jeffersen ve başkan yardımcısı Aaron Burr Elektoral Kolejde her biri 73 oy aldı başkanın kim olacağı Temsilciler meclisinin seçimine kaldı. Burada her federe devletin delegeleri tek bir oy kullanıyorlardı. Federalist parti başkanlık seçimlerini kaybetmişse de Temsilciler Meclisinde çoğunluğu sağlamıştı. Burada Federalistlerin çoğu Burr’a kin bağlamışlardı ona oy vermediler. İlk turda Jefferson sekiz Federe devletin Burr ise altı federe devletin oyunu almıştı iki federe devlet oyu ise bölünmüştü. Turlar birbirini kovaladı günler geçmeye başladı ve ülkeyi bir sıkıntı bastı seçim usulü galiba iflas ediyordu. Nihayet Burr’a derinden düşman olan Alexander Hamilton Federalistleri oylaranı Jefferson’a vermek hususunda ikna etti ve 36.cı turda Jefferson seçildi. Dört yıl sonra bir düelloda Burr, Hamilton’u öldürdü. 1800 krizi Anayasa’da 12.ci değişikliğe sebep oldu. Buna göre Elektoral Kolej başkan ve başkan yardımcısı için ayrı ayrı oy vereceklerdi. İkinci kriz 1824’de patlak verdi. General Andrew Jackson Joha Quincy Adams’a karşı halk oyunu kazandı. Jackson Elektoral Kolejde de çok oy aldı, Adams’dan önde durumda idi, fakat dört aday olduğundan Jackson gereken çoğunluğu alamadı. Seçim bir kez daha temsilciler meclisine gittiği bu sefer başkan adayı olup adaylıktan çekilen Kentucky’li Henry Clay’in yardımı ile Quincy Adams ilk turda kazandı ve Clay’i de hemen Dışişleri Bakanı yaptı. Quincy Adams ikinci başkan John Adams’ın oğlu idi. 1824 krizi “ahlaksız pazarlık” ithamını doğurunca Jackson 1828’de kolayca başkan oldu. Bundan sonraki başkanlık krizi yarım asır sonra iç savaş sonrasında geldi 1876’da Demokratik aday New York valisi Samual J. Tilden halk oyunu kazandı. Elektoral oyu da aldığı anlaşılıyordu fakat Güney federe devletleri hâlâ askerî işgal altında idiler. Florida, Luisian ve Güney Carolina seçim heyetleri Elektoral Kolej çoğunluğunu Cumhuriyetçi Aday Ohio’dan Rutherford Hayes’ çevirmek için demokratik oyları iptal ettiler. Cumhuriyetçiler Senatoda Demokratlar Temsilciler Meclisinde çoğunlukta idiler. Hangisi elektoral oyları sayacaktı? Kongre bir komisyon tayin etti, bu Komisyon tartışılan oyları Hayes’e verdi, bu müthiş bir dolandırıcılıktı ve gerginlik çok arttı. Mamafih Tilden taraftarlarından başkent dışında gösteri yapmamalarını istedi. 1877 anlaşması ile Güney eski Konfederlere iade edilerek iç barış tekrar sağlandı. Elektoral Kolej bir oy çoğunlukla Hayes’i galip ilan etmişti. 1824 ve 1876’da halk oyunu kazanan aday başkan yapılmıştı. 1888’de ilk kez halk oyunu kazanmış olan Grover Cleveland Elektoral Kolejde 168’e karşı 233 oyla başkanlığı kaybetti. Benjamin Harrison başkan oldu.
 
 
 
 
 
 
 
KAPAT