Fıkıh ve edebiyat âlimlerinden. İsmi Abdülmelik bin Habib; künyesi Ebu Mervan’dır. Aslen Tulaytulalıdır. 174 (m. 790) senesinde doğmuştur. Endülüs Emevîleri zamanında Kurtuba’ya gitti. Fıkıhta büyük âlim olup, Malikî mezhebinde söz sahibi âlimlerden idi. 238 (m. 852) yılında Kurtuba’da vefat etti.
Abdülmelik bin Habib, Endülüs’te Sa’sa’a bin Sellam, Ganî bin Kays, Ziyad bin Abdurrahman’dan ilim ve hadis-i şerif öğrendi. Sonra Hacca gitti. Orada ise İbn-i Macişun, İbrahim bin Münzir, Abdurrahman bin Rafi ez-Zübeydî, İbni Ebu Üveys, Abdullah bin Abdülhakem, Abdullah bin Mübarek, Esed bin Musa ve birçok âlimden ilim öğrendi ve hadis-i şerif dinledi. Sekiz sene süren bu tahsilin ardından 217’de tekrar Endülüs’e döndü.
Fıkhın yanında; lügat, tarih, nesep ve aruzda da âlim oldu. Aynı zamanda şair idi.
Abdülmelik bin Habib hakkında âlimler şunları söylemişlerdir:
Ahmed bin Abdülber; “O bir çok ilimlere sahip, fıkha, nahiv (Arap dil bilgisi) ve aruzda ir eserleri olan, nesep ve tarih âlimi ve şair bir zat idi.”
Bazı âlimler; “Biz onu camiden çıkarırken, hadis, feraz ve fıkh öğrenmek için üçyüz yakın talebenin arkasında bulunduğunu gördük.”
Utbî; “Medine ehlinin usulü üzere telifte bulunan, kitaplarından talebelerin istifadesi çok olan, fıkh, tarih, edebiyatta çok sayıda eserleri bulunan bir âlimdir.”
El-Kadi Münzir bin Sa’id şöyle anlatır:
“Abdülmelik bin Habib’in bir surahisi vardı. İçinde süt ve balı eritip, hafızasını kuvvetlendirmek için her sabah içerdi.”
Abdülmelik bin Habib’den iki oğlu Muhammed ve Ubeydullah ile Takiyyeddin bin Mahled, İbn-i Vaddah ve Makamî hadis-i şerif rivayet etmiş ve ilim öğrenmişlerdir.
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerde buyruldu ki:
“Zevalden sonra, kıraat, rüku ve secduna riayet ederek dört rekat namaz kılan kimse ile yetmiş bin melek de kılar ve geceye kadar onun için istiğfar eder.”
“Allah katında Kur’an-ı Kerim’den daha üstün şefaatçi yoktur. Ne peygamber, ne melek ve ne de başkaları.”
Eserleri:
Abdülmelik bin Habib’in bine yakın eseri vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- El-Vadîha fi’s-sünen ve’l-fıkh: Endülüs’te çok tutulan bir fıkıh kitabıdır.
2- El-Câmi
3- Kitabu fedâili’s-Sahabe
4- Kitabu garî bi’l-hadis
5- Kitabu tefsîri’l-Muvatta
6- Kitabu hurû bi’l-İslam
7- Kitabu’l-mescidin
8- Kitabu sireti’l-imam fi’l-mulahhidin
9- Kitabu tabakati’l-fukaha ve’t-Tabiîn
10- Mesabi hü’l-Hüda
11- Mekari mü’l-ahlak
12- Kitabu feraid
13- Kitabu’s-seha
14- İstinâü’l-ma’ruf
15- Kitabu kerahati’l-gına’
16- Kitabu fi’n-neseb ve fi’n-nucum el-cami
17- Kitabu’l-regaib
18- Kitabu verafi’l-ilm
19- Kitabu’l-verafi’l-a’mal
20- Kitabu hikem ve’l-amel bi’l-cevarih
