Osmanlı hukuk alimi. Rumeli eşrafından seraskerlik dairesi katiplerinden Pirlepeli Mehmed Numan Efendinin oğludur. 1837 senesinde İstanbul’da doğdu. 1903’te İstanbul’da vefat etti. Mecelle şarihi Ali Haydar Efendi’den ayırdedebilmek icin bu zata “Buyuk” lakabı verilmiştir.
Kucuk yaşta ilim tahsiline başlayan Ali Haydar Efendi, Fatih Cami’inde Şeyh Mustafa Efendi’den fıkıh ve tefsir okudu. Bir taraftan da Ruşdiye tahsili gordu. Tikveşli Yusuf Efendi’nin cami derslerine devam ederek icazetname (diploma) aldı. Ruşdiye’den sonra, kadı yetiştirilmek icin kurulan Muallimhane-i Nuvvab’ı birincilikle bitirdi. Ayrıca Arap ve Fars edebiyatı ile astronomi ve biyoloji okudu. Aynı mektepte fıkıh ve feraiz muderrisliği yaptı.
Sırasıyla, Bosna mufettişi hukkamlığı, Bosna, Tuna, İzmir kadılıkları, Tuna ve İzmir Divan-ı Temyiz başkanlığı, Meclis-i tedkikat-ı Şer’iyye ve Şuray-ı Devlet Tanzimat Daire uyeliği vazifelerinde bulundu. 1884 senesinde Hukuk Mektebi Mecelle profesorluğu yaptı. 1885’te kurulan Meclis-i Kebir-i Maarif başkanlığına tayin edildi. 1900’de Hukuk mektebindeki Mecelle dersini, Mecelle şarihi olan Ali Haydar Efendiye bırakarak, bu mektebin Usul-i fıkıh muallimliği ve Şarki Rumeli İslam cemaati nazırlığı yaptı.
28 Kasım 1903’te Koska’daki evinde vefat etti. Uskudar’da buyuk dedeleri Nasuhi Efendi Kabristanına defnedildi.
Aldığı işi mukemmel yerine getiren, tevazu ve nezaket sahibi olan Ali Haydar Efendi, fesahat ve belagatta ustun idi. Turk, Arap, İran edebiyatına vakıf olup, gazelleri vardır.
BİR GAZELİ
Tezahum etse de esbab te’siri hederdir hep
Umuru halk-ı âlem beste-i hükm-i kaderdir hep
Bisat-ı kainatı öyle gördüm ki cihandır hab
Hemişe güft ü gü efsanei bi pa vü sırdır hep
Rek gonca gibi payinegeh pür-hun olmaz mı
Bize han sitem bu gülistanda nişterdir hep
Mutavveldir meani-i bedi hal-i dil şerhi
Beyan-ı sırrı kevneyn ana nisbet muhtasardır hep
Verir her hadise birşekl için bir suret-i mana
Bu evzaı felek hayrette aklı beşerdir hep
Kitabı sun’a “Haydar” çeşmi dikkatle nazar eyle
Ki her satır varak zi bende-i nakşı iberdir hep.
Eserleri:
-
1Romanya, Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ile Bosna-Hersek ve Karadağ’da bulunan Muslumanların mezheb durumlarına dair meşihat makamının emri uzerine yazdığı Risale;
-
2Şarki Rumeli ile Bulgaristan’da bulunan İslam cemaatinin vakfiye işleriyle, muftileri ve cemaat meclisleri hakkında talimname;
-
3Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye şerhi;
-
4Hukuk Mektebinde okuttuğu Usul-i Fıkh.
