Tefsir âlimlerinden. İsmi, Hasan bin Muhammed; künyesi, Ebü'l-Kasım Nişaburî'dir. Doğum tarihi bilinmemektedir. 406 (m. 1016) senesinde vefat etti. Şafiî mezhebinden idi. Tefsir, kıraat, nahiv, edebiyat, megazi ve siyer ilimlerinde zamanının meşhur âlimlerindendi.
Ebu Zekeriyya el-Anberî, Ebu Abdullah es-Saffar, Ebü'l-Hüsna el-Karîzî, Ebu Muhammed el-Müznî, Ebu Sa'id Amr bin Mansur Darir, Ebu Ca'fer Muhammed bin Salih bin Hanî ve zamanının diğer âlimlerinden hadis-i şerif işitip, ilim almıştır. İlimde yetiştikten sonra, ders vermeye başladı. Bir taraftan talebelere ders verirken, bir taraftan da halka vaaz-ü nasihat ederek insanlara faydalı olmuştur. Talebelerinin en meşhuru Ebü'l-Kasım Sa'lebî'dir. Diğer talebelerinden bazıları da Ebu Bekr Muhammed bin Abdülvahid Hayrî, Ebü'l-Feth Muhammed bin İsmail el-Ferganî ve diğerleridir.
Tefsir, kıraat ve edebiyat ilimlerine dair eserleri vardır. Et-Tenzil ve tertibühü adlı eseri meşhurdur.
Hasan bin Muhammed Nişaburî hazretlerinin bazı şiirlerinin tercümesi şöyledir:
“Zaman içinde sabredilemeyecek derecede hadise olabilir. Fakat insan için, hayatında sevinç ve neşe günleri de vardır. Onun için karşılaşılan meşakkatler ve kederler, insanı korkutmamalıdır.”
“Allahü tealanın yarattığı her şeyde bir hikmet vardır. Öyleyse sabret, çünkü sabırda güzel neticeler vardır. Günlerin getirdiği musibetleri eğer sen sabırla karşılarsan, bu sabrından dolayı manevî mertebelere ve iyiliklere kavuşursun. Zorluklar, musibetler, karanlık bir gece gibi çökünce, mutlaka karanlık geceyi aydınlatan yıldızların doğuşu gibi bir kolaylık doğar.”
“Kul Rabbinden başka kimden yardım diler? İnsan şiddet ve keder anında kime yalvarır? Dünyanın ve dünyada bulunanların sahibi kimdir? Uzak yakın, her yerde sıkıntıyı kaldıran rahatlığa kavuşturan kimdir? Musibetler yağarken kim kaldırır? Ey Rabbim! Bunları ancak sen yaparsın, sen ihsan edersin.”
