Hindistan'da yetişen tasavvuf büyüklerinden. İsmi Şeyh Hüsameddin bin Hace Hıdır bin Celaleddin El Ömerî olup Mankpur şehrindendir. Şeyh Nur Kutb-i âlem'in halifesidir. Mankpur'da doğdu ve yetişti. 853 (m. 1449)'de Mankpur'da vefat etti.
Hüsameddin Mankpurî'nin Mankpur'daki dergahı (sağda) ve dergahın kapısı (solda). Bir defasında Fatih, cihada gidiyordu. Âlimler de Sultan'ı uğurluyorlardı. Âlimler arasında, Nisa suresinin; “Ey iman edenler! Allah'a, Peygamberine iman ediniz...” mealindeki 136. ayet-i kerimesinin tefsiri hakkında sohbet oluyordu. Bir tarafta ise mehter takımı olanca haşmetiyle marş çalıyordu. Gülbanglar gümbür gümbür etrafı inletiyor, askerleri coşturuyordu. Müslümanlar, Allah'a ve Peygamber'e inandıkları hâlde neden bu ayet-i kerimede; “Allah'a ve Peygamberine iman ediniz.” diye emrediliyordu. Acaba bunun hikmeti neydi? Sultan, Hüsameddin'e dönerek; “Sen bu hususta ne dersin?” diye sordu. O da; “Sultanım, bunun hikmetini deminden beri davullar, “Düm düm devam edin, devam edin.” diye açıklıyorlar. Yani, Allah'a ve Peygamber'e imanınızda devamlı olunuz demektir.” diye cevap verdi. Bu cevap, Sultan'ın çok hoşuna gitti ve ona iltifatlarda bulundu.
Şeyh Hüsameddin, zamanında bulunan âlim ve velilerin önde gelenlerindendi. İlk tahsilini ve hıfzını Mankpur'da yaptıktan sonra babasından fıkıh ilmini okudu. Sonra Bengal'e gitti. Orada Şeyh Nur Kutb-i âlem'in terbiyesi altına girdi. Yıllarca sohbetlerinde bulunarak kemale geldi. En önde gelen talebesi oldu. 804 (M. 1401) yılında hilafet aldı, hocasının emri ile memleketine dönerek irşada başladı. Çok talebe yetiştirdi. İnsanlara çok faydalı oldu. Oğlu Feyzullah ile Şeyh Raci Hamid Şah en önde gelen talebeleri idi.
Önceleri fakr u zaruret içinde yaşadı, sonraları bolluğa kavuştu. Sultanlar beyler kapısına gelip itaatlerini bildirdiler. Çok ibadet ve taat yapardı. Her gün sabah ile kuşluk vakti arası Kur'an-ı Kerim'den onbeş cüz okurdu. Enisü'l-aşıkın adlı bir eseri ve çeşitli kimselere gönderdiği 121 mektubun Şerafeddin Mankpurî tarafından toplanması ile meydana gelen ve Genc-i Erşedî adı verilen Mektubat'ı vardır. Talebelerinden birisi hocasından duyduğu hikmetli sözleri toplayıp Refikü'l-arifin isimli bir melfuzat (sözlerinin toplandığı) eser meydana getirmiştir.
Hüsameddin Mankpurî'nin kabri.
Bu kitapta bildirilen ve Şeyh Hüsameddin hazretlerine ait olan kıymetli sözlerden bazıları şunlardır:
“Müridin (talebenin) pîrine (hocasına) olan itaati, elbisede bulunan yamanın elbiseye olan itaati gibidir. Pîrin sözüne tam itaat eden hakiki sadık bir talebe, beyaz elbise üzerindeki beyaz yama gibi olup elbisenin yıkanmasıyla yıkanır ve beyazlar. Pîre gelen her feyiz ona da ulaşır ve bu talebe saadete kavuşur. Pîrin sözüne uymakta gevşek davranan talebe, ismen talebedir. Onun hâli, beyaz elbise üzerindeki siyah yama gibidir. Pîrin feyzi ona ulaşsa da pek faydası olmaz.”
“Tasavvuf yolunda hocamdan hilafet aldıktan sonra yedi sene çok açlık ve riyazet çektim. Acıkınca su içer, meşgul olurdum. Birgün çocuklarımdan birisi gelerek, çok acıktığını söyledi ve ağlamaya başladı. Allahü tealaya dua ederek; “Senin gibisi, benim gibisine elbette kâfi gelir.” dedim. O zamana kadar bizim için hiçbir şey göndermemiş olan bir şahıs, hemen bir tabak yemek gönderdi. Başka bir kimse, epeyce peynir gönderdi. Bunları görünce; “Açlığa sabretmemiz bizim için daha faydalıydı. Böyle bir söz nasıl oldu da ağzımdan çıktı?” diyerek kendi kendime çok üzülüp esef ettim. Çok pişman oldum.”
“Bir kimse kutubluk makamına da gelse, Kur'an-ı Kerim okumayı terk etmemeli, günde en az üç cüz okumalıdır.”
“Tamah (insanlardan bir şey beklemek huyu) hastalık; insanlardan istemek, baygınlık; elinde olandan ihtiyaç sahiplerine vermemek ise ölümdür.”
“Dünya gölge gibi, ahiret ise güneş gibidir. İnsan ne kadar gölgeye gitse, yine de gölgeyi yakalayamaz. Fakat güneşe doğru gidince gölge de beraberinde gelir.”
“Herkesle ol. İnsanlar arasında bulun. Fakat hiç kimseye yük olma.”
