Şafiî mezhebi fıkıh âlimi, kadı. Künyesi, Ebü'l-Mealî olup; ismi, Mücella bin Cümey bin Neca'dır. Suriye'de deniz sahilinde bir köy olan Urşuf'ta doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Kureşî, Mısrî, Mahzumî, Urşufî nisbet edildi. 550 (m. 1155) yılında Mısır'da vefat etti.
Küçük yaşta ilim erbabının meclislerine devam eden İbn-i Cümey, yakın çevresindeki âlimlerden istifade ettikten sonra, uzak yerlere seyahate çıktı. Fıkıh ilmini Sultan Makdisî'den öğrendi. Hafızası ve zekası çok kuvvetli idi. Az zamanda yüksek derecelere erişti. Fıkıh ilminde zamanının imamlarından oldu. Mısır'a kadı tayin edildi. O devirde Mısır, Fatımî Devleti'nin merkezi idi. Devletin içinde, idarenin kötülüğünden hoşnutsuzluklar çoğalmıştı. Fatımî halifesi işin içinden çıkamayınca, Ehl-i Sünnet vezir tayin etmek mecburiyetinde kaldı. Bu şekilde tayin edilen doğru yoldaki vezirler, daha önce büyük eziyet ve sıkıntı içindeki Müslümanların rahata kavuşmaları için çok çalıştılar. Eshab-ı Kiram yolunda olan bu Müslümanların ve diğer insanların, din ve dünya saadetine kavuşmaları için Ehl-i Sünnet kadılar tayin ettiler. Ayrıca insanlara huzur ve saadet yollarını gösterecek âlimlerin yetişmeleri için medreseler açtılar. Eshab-ı Kiram'ın yolunun anlatıldığı bu yeni medreselerin birinde de İbn-i Cümey ders verirdi.
Aynı zamanda kadılık da yapan İbn-i Cümey, bir taraftan Müslümanların huzurunu temin ediyor, diğer taraftan taliplerin ilimde ilerlemelerine yardımcı oluyordu. Bir müddet bu vazifeleri yerine getirdikten sonra ayrıldı. Kendisini tamamen ilim öğrenmeye ve öğretmeye verdi. İlimden arta kalan zamanında ibadet ederdi. Birçok âlim kendisinden ilim öğrendi. Ondan ilim öğrenenlerin en meşhuru Mühezzeb kitabını şerh eden Ebu İshak İbrahim bin Mansur Irakî idi.
Eserleri: İbn-i Cümey, pek kıymetli eserler de yazdı. Şafiî mezhebi fıkıh bilgilerinden birçok konuları ve başka kitaplarda bulunmayan değişik bilgileri ihtiva eden Ez-Zehair, El-Umde fî edebi'l-kada', İsabetü'l-cehr bi'l-Besmele, El-Kelam alâ mes'eleti'd-devr gibi eserler, onun yazmış olduğu kitaplardan bazılarıdır.
