Hadis âlimlerinden. Künyesi Ebu Muhammed ibni Havtullah Ensarî olarak tanınmıştır. 549 (m. 1154) senesinde Endülüs'te Belensiye'nin köylerinden Onda'da doğdu. 612 (m. 1215)'te Gırnata'da vefat etti.
Hadis ilminde hafız, yani yüz bin hadis-i şerifi senetleriyle ezbere bilen bir âlimdi. Ayrıca fıkıh, kıraat ve nahiv ilminde de âlim, hatip ve şair idi. İlim öğrenmeye, kendi memleketi Onda'da önce babasından ders alarak başladı. Sonra Belensiye'ye gidip orada İbn-i Huzeyl'den ders aldı. Buradan Mürsiye'ye (Murcia) gidip, Ebu Kasım bin Hubeyş ve Ebu Abdullah bin Hamid'den hadis-i şerif dinledi. İbn-i Hamid'den lügat ve nahiv derslerini alıp, bu ilimler ile ilgili notlar yazdı. Malega'da (şimdi Malaga) ise, Ebu Zeyd es-Süheylî'den hadis-i şerif işitti. Gırnata'da; Abdülmün'im bin Feres ve Ebu Bekr ibni Ebu Zümneyn'den, İşbiliyye'de; Ebu Bekr ibni Ced ve Ebu Abdullah bin Zerkun'dan, Kurtuba'da; Halef bin Beşkuval'den, Sebete'de; Ebu Muhammed bin Ubeydullah'tan, Merrakeş'te; Ebü'l Abbas Ahmed bin Meda'dan hadis-i şerif işitti. Ebu Tahir İsmail bin Avf el-İskenderî, Ebu Tahir Haşuî ve diğerlerinden icazet aldı.
Küçük yaşından itibaren ilim öğrenme hususunda çok gayretli ve dikkatliydi. Hadis-i şerif rivayeti ve ravileri hususunda geniş ilim sahibiydi. İmam-ı Buharî'nin, İmam-ı Müslim'in, Ebu Davud'un, İmam-ı Nesaî'nin hocaları yani hadis-i şerif aldıkları hadis âlimleri ile ilgili bir kitap yazdı. Fakat bu kitabını tamamlayamadan vefat etti. İlim öğrenmek için çok yer dolaştı. Zamanında, ondan ve kardeşi Ebu Süleyman'dan daha çok hadis-i şerif dinleyip, işiten bir âlim yoktu. Arapçanın inceliklerine vâkıf, güzel şiirler ve tesirli hutbeler yazan bir âlimdi. Gırnata'da kıraat ve nahiv dersleri verdi. Merrakeş'te Halife Mansur'un çocuklarının yetişmesiyle meşgul oldu. Endülüs şehirlerinden İşbiliyye, Kurtuba ve Mürsiye'de kadılık yaptı. Gırnata'da ikinci defa kadılık vazifesi yapmakta iken, orada vefat etti. Salih ve faziletli bir âlimdi. İmam-ı Buharî, Müslim, Ebu Davud, Nesaî ve Tirmizî'nin üstatlarını anlatan bir eser yazmaya başlamış ancak tamamlayamamıştır.
