Hadis ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu İshak olup; ismi, İbrahim bin Yusuf bin İbrahim bin Abdullah bin Badis bin Kaid'dir. 505 (m. 1111) yılında Endülüs'te Meriyye (Almeria) şehrinde doğdu. Mensup olduğu Cezayir'in kıyı şeridindeki Vehran (Oran) şehrine nisbetle Vehranî ve yine oradaki Hamza köyüne nisbetle de Hamzî denildi. İbn-i Kurkul diye tanındı. 569 (m. 1174) yılında Kuzeybatı Afrika'da Fas şehrinde vefat etti. Seyyidî Ali el-Mezalî (Burcü'l-Kevkeb) yakınına defnedildi.
Endülüs'teki âlimlerden temel din bilgilerini ve alet ilimlerini öğrendikten sonra, hadis, kıraat ve fıkıh ilimlerini tahsil etti. Daha önce Endülüs'ten Fas'a gitmiş olan Kadı Iyad'ın yanına gitti. Onun ilminden istifade etti. Her türlü ilimde bilgi sahibi oldu. Allahü tealanın dinini öğrenmek ve öğretmek için Fas'ta yerleşti. Vakitlerini ilim öğrenmek, öğretmek ve ibadet etmekle geçirdi. Birçok talebe yetiştirdi. Hocası Kadı Iyad Yahsubî'nin Meşarikü'l-envar alâ sıhahi'l-asar adlı eserini kısaltarak, Metaliü'l-envar adını verdi.
İbn-i Kurkul'un günümüze ulaşan tek eseri Metaliu'l-envar ala sıhahi'l-asar adlı eserinin ikinci sifri (sağda) ve cim ve ha harflerini ihtiva eden iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi Fazıl Ahmed Paşa Kısmı No: 450-451'de kayıtlıdır.
Bu kıymetli eserinde İmam-ı Malik'in Muvatta'ında ve Sahihayn'da geçen bazı hadis-i şeriflerdeki garip lafız ve ifadelerin açıklamalarını yaptı. Sonra gelen âlimler tarafından şerhler yapılıp istifade edilen bu kıymetli eserin nüshalarından İstanbul'daki kütüphanelerde halen mevcuttur. Bu hususta bilgi sahibi olmak isteyenler, onlardan istifade etmektedirler. Bu eserin İstanbul kütüphanelerinde birçok yazması vardır. Mesela Atıf Efendi Kütüphanesi, No: 631'de kayıtlıdır. İlimde, ibadet ve ihlasta, fazilette, sabırda, cömertlikte, tevazuda, merhamette, Allahü tealanın emirlerine uymada, haram ve şüphelilerden kaçınmada, emr-i ma'rûf yapmakta ve Allahü tealanın dinini yaymakta üstün bir gayret sahibi olan Ebu İshak ibni Kurkul'un vefatını, talebelerinden biri şöyle anlatır:
“Fas şehrinde Ebu İshak ibni Kurkul'un yanında idim. Şevval'in altıncı günü, Cuma namazını birlikte kıldıktan sonra camiden çıkmadık. İkindi namazı vakti girmeden önceydi. İhlas suresini hızlı hızlı okumaya başladı. Sonra üç defa Kelime-i şehadet getirdi. “Eşhedü en Lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu ve resulüh” diyerek secdeye kapandı ve ruhunu teslim eyledi. Allahü teala rahmet eylesin (Âmin).”
