Endülüs'te yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden. Hadis ve Malikî fıkıh âlimi olup, aynı zamanda yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezbere bilirdi. Künyesi, Ebu Ömer veya Ebu Amr olup, asıl ismi, Ahmed bin Halid bin Yezid'dir. Kurtubalı olduğu için Kurtubî, Malikî âlimi olduğu için de Malikî denildi.
Cübbe satan babasına verilen Cebbab lakabından dolayı, İbnü'l-Cebbab diye tanındı. 246 (m. 860) yılında Ceyyan (Jaen)'da doğdu. 322 (m. 933) yılında Kurtuba'da vefat etti.
İlim tahsili için Endülüs'ten (İspanya) başka, kuzey Afrika, Mısır, Hicaz ve Yemen bölgelerini dolaşan İbnü'l-Cebbab, birçok âlimden ilim öğrendi. İbn-i Vaddah, Bakî bin Mahled, İshak ed-Deberî, Ali bin Abdülaziz, Kasım bin Muhammed Beyyanî, İbn-i Ziyad, İbrahim bin Kasım, Karatisî, Yahya bin Ömer, Ahmed bin Ömer Malikî gibi âlimlerden ders alıp ilim tahsil etti. Bunların birçoğundan hadis-i şerif rivayet etti. Yüz binden fazla hadis-i şerif ezberleyerek “hafız” oldu.
Sahip olduğu ilimleri, gittiği yerlerde yaydı. Pek kıymetli eserler yazıp, mümtaz talebeler yetiştirdi. Endülüs'te Malikîlerin imamı oldu. Fıkıh ve hadis ilminde ibadet ve taatte en öndeydi. Mecbur kalmadıkça evinden çıkmaz, vaktini talebelerine ders vermek, kitap yazmak ve ibadet etmekle geçirirdi. Her işinde Allahü Teâlânın rızasını düşünürdü.
İbnü'l-Cebbab'dan, başta oğlu Muhammed olmak üzere, Muhammed bin Ahmed bin Ebu Deylem, Abdullah bin Muhammed bin Muhammed bin Ali Bacî ve o devirde Kurtuba'da ilim tahsil edenler, ders aldılar.
Annesi anlatır: “Ahmed'e hamileyken bana bir şahıs görünüp; “Karnındaki çocuk âleme nur saçacak.” demişti.”
Ebu Ömer bin Abdullah; “İbnü'l-Cebbab ve Kasım bin Muhammed bin Kasım, Endülüs'ün en fakihleri idi.” derken, İmam-ı Zehebî; “O, asrının bir tanesiydi.” buyurmaktadır.
Kadı Iyad ise; “Herkes onun hadiste ve Malikî mezhebinde emsalsiz olduğunu kabul ederdi.”demektedir.
Eserleri
Mümtaz talebeler yetiştirip halkı irşat ederken kıymetli kitaplar da yazdı. Müsnedü Malik bin Enes, Kitabü's-salat, Kitabu Fedaili'l-vüdu, Kitabu hamdillahi ve havfih, Kitabü'l-iman, Kitabu kısasi'l-enbiya adlı kitaplar, İbnü'l-Cebbab'ın yazdığı kıymetli eserlerden bazılarıdır.
