Hadis âlimi. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberden bilirdi. Künyesi, Ebu Bekr olup, ismi Muhammed bin İsmail bin Mihran'dır. Aslen Nişaburlu olup, orada yerleştiği için Nişaburî babasının ismine nisbetle de İsmailî denildi. Doğum tarihi bilinmemekle beraber Nişabur'da doğduğu ve 295 (m. 908) yılında orada vefat ettiği bildirilmektedir. Vefatı için başka tarihler de bildirilmiştir.
İlim tahsili için, çeşitli memleketleri gezmesinden dolayı Rahhal lakabıyla da anılan Muhammed bin İsmail Nişaburî, öncelikle Nişabur'da İshak bin Raheveyh ve Abdullah bin Cerrah ve diğer âlimlerden, Irak'ta İbn-i Eret, Ka'b bin Mükrim'den; Hicaz'da Mus'ab, İbn-i Ebu Ömer, Ya'kub bin Humeyd ve akranlarından, Nasr bin Hanin, İsa bin Za'be, Muhammed bin Ravh ve diğer âlimlerden; Şam'da Hişam bin Ammar, Muhammed bin Musaffa ve Duhaym'dan başka; İsa bin Hammad, Ahmed bin Ebü'l-Havarî, Ebu Nuaym Halebî, İshak bin Musa Hatmî, Yahya bin Talha Yerbuî ve devirlerindeki diğer âlimlerden ilim tahsil edip, hadis-i şerif rivayet etmekle şereflendi.
Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle beraber ezberleyerek hafız olan Muhammed bin İsmail el-İsmailî, zamanında Nişabur'da ehl-i hadisin birinci dayanağı idi. Basra ve Şam âlimlerinin en iyilerinden olup, ilmini iyi muhafaza ederdi. Kendisinden önceki hadis âlimlerinden, Zührî, Malik, Yahya bin Sa'id, Abdullah bin Dinar, Musa bin Ukbe'nin rivayetlerini topladı. Ömrünün sonuna doğru hastalanıp yatağa düşmesine rağmen, yine de hadis çalışmalarına devam etti.
Talebeleri hadis-i şerifleri okurlar, O da başıyla işaret ederek, müsbet veya menfi cevap verirdi. Hastalandığı 289 (m. 902) tarihinden, vefatına kadar geçen altı senede, hep böyle yaptı. İlim öğretmekten bir gün geri kalmadı. Dünyaya kıymet vermez, elinde olanı insanlara ikram ederdi. Vaktini Allahü Teâlâya ibadet ve O'nun dinine hizmette geçirirdi.
Hasta yatağında dahi başıyla işaret ederek ilim öğreten bu büyük âlimden, kendisinden sonra insanlara rehberlik edecek ve Müslümanların meselelerini hâlledecek olan pek kıymetli âlimler ilim öğrendiler. Bunlardan, Ebü'l-Abbas Serrac, Ebu Hamid bin Şarkî, Ebu Bekr Ahmed bin Ali Razî, Ebu Abdullah Ehram, Da'lec, İbn-i Nüceyd, Ali bin Hamşaz, Ebü'l-Abbas Muhammed bin Hamdan, Ahmed bin İshak Saydalanî ve oğlu Ebu Hasan Ahmed bin Muhammed bin İsmail gibi âlimler, kendisinden ilim tahsil edip hadis-i rivayet ettiler.
