Son devir Suriye'de yaşayan şeyhlerden. 1342 (m. 1923) yılında Suriye'nin Kamışlı kazasına bağlı bir köy olan Hazne'de dünyaya geldi. Babası Şeyh Ahmed El Haznevî'dir. Annesi de Saliha bir hanımdı. İlk tahsil ve terbiyesini ailesinden aldı. Bu tahsil ve terbiye hayatı için çok önemli bir başlangıç oldu.
Şeyh İzzeddin küçük yaşlarda Kur'an-ı Kerim'i okudu. Daha sonra kardeşleri Şeyh Ma'sum ve Şeyh Alaeddin ile birlikte ilim tahsiline başladı. Arap edebiyatı kaidelerini çok güzel kavradı. Sarf, nahiv, belagat, adab ve benzerî ilimlerde öylesine mesafe katetti ki zamanın Sibeveyh'i ve asrının müracaat edileni hâline geldi. Daha sonra Fars dilini ve bu dilin inceliklerini öğrenmeye başladı. Esaslarını, füru ve meselelerini kavradı. Mantık ilmini, meselelerini, kaidelerini bütün yönleriyle ele aldı.
Bunun akabinde Şafiî mezhebi ile ilgili yazılmış fıkıh kitaplarını okumaya, usul ve füruunu, aklî ve naklî yönlerini tahsile başladı. Kendi akranı olanları geçip adeta zamanın İmam-ı Şafiî'si oldu. Fıkıh, Nahiv, Edep, Tasavvuf, Belagat, Mantık, Ahlâk, Usul ilimleri: Arap ve Fars Edebiyatı vb. ilimlerde söz sahibi oldu. Babasından aklî ve naklî ilimlerde ve tasavvufta icazet aldı. Üstün bir feraseti, kabiliyeti ve çok harika bir zekası vardı. Yalnız ilmî sahada derinleşmekle kalmamış, tasavvuf ve irşada da ileri gitmişti.
Rahat ve huzur içinde yaşamayı değil, Hak yolunda çile çekmeyi tercih etmişti. Mezun olduğu medresede kardeşleri Şeyh Ma'sum ve Şeyh Alaeddin ile birlikte geceyi gündüze katarak ders okutmaya ve istifade etmek isteyenlere faydalı olmaya çalıştı. İlmi neşretmek, faziletleri yaymak yolunda hiç bir şey esirgemedi. Çok âlim yetiştirdi ki, bu âlimler ilim dünyasının gökyüzünde parlayan yıldızları ve simaları oldular.
Şeyh İzzeddin ilme çok değer veriyordu. İlim öğrenmenin ve öğretmenin gereğini daima vurguluyordu. Dinî müesseseleri yapıyor, yaptırıyor ve akla hayala gelmeyen malları bunun için harcıyordu. Bu medreselerin en barizi ve ihtişamlısı dinî ilim merkezi olan Haznevî Medresesi'dir. Bu muazzam medrese Telma'ruf köyündedir. Bu medrese âdeta İslam'ın bir kalesidir. Bir iman kaynağıdır. Şeyh İzzeddin bu medreseyi kendi şahsî malından yaptırmıştır. Medresede ilim okutacak müderris kadrosunu kendi seçmiş, maaşlarını kendi malından vermiştir. Bu hizmetin devam etmesi için kendi malından pay ayırmış ve büyük bir meblağ ayarlaması yapmıştır. Bütün bunları yaparken istediği tek şey Allah'ın rızası olmuştur.
Şeyh hazretleri ilim ve âlimlerin kadri kıymetini, şerefini anlatmak için özel gün ve gecelerde mesela; Cuma gecelerinde toplantılar, meclisler teşekkül ettirirdi. Onlara iltifat eder, onları ilme teşvik ederdi. İlim ve âlimlerin faziletlerini ihtiva eden ayet ve hadisler okuyup anlatırdı. İlim hakkında şöyle buyuruyordu:
“Kim dünyayı isterse ilim okusun. Kim de ahireti istiyorsa ilim okusun ve kim de hem dünyayı, hem ahireti istiyorsa yine ilim okusun. Eğer burada aynı ana babadan olan birkaç kardeş bulunsa ve bu kardeşlerden biri büyük bir mertebe sahibi olsa. Birisi doktor, öbürü mühendis, öbürü aşiret reisi olsa. Diğeri de servet sahibi zengin biri olsa ve yine diğer birisi büyük bir makam sahibi olsa. Yaş itibari ile en küçükleri âlim olsa ve bunlar bir meselede istişare etseler. Önemli bir konuda karar vermek isteseler görülecek ki, hepsi âlim olanın ağzına bakarlar. Ve onun görüşüne müracaat ederler. Çünkü inanırlar ki, en kesin çözüm ve hayırlı netice âlimin yanındadır. Bu arada kendi meslek, mertebe ve makamlarını unuturlar. Allah'ın yücelttiği ilim makamını yüceltir ve ona son derece itibar ederler.”
Son devir Suriye'de yaşayan şeyhlerden.
Kuzey Suriye'de yetişen şeyhlerden İzzeddin Haznevî.
Şeyh İzzeddin hazretleri, Hazreti Ali Efendimize nispet edilen şu beyitleri çokça okur ve terennüm ederdi:
“Fazilet ilim ehlinin hakkıdır. İlim ehli hidayetli yol arayanlara hidayeti gösteren rehberlerdir.”
“Kişinin kıymeti, bildiği şeydir. Cahiller ise ilim ehline düşmandır. Öyle bir ilim tahsil et ki, onunla daima diri kalır yaşarsın. Zira insanlar ölür; ama ilim ehli olanlar diridirler.”
Son devir Suriye'de yaşayan şeyhlerden.
İzzeddin Haznevî hazretlerinin ders verdiği Telma'ruf kasabasındaki medrese ve Cami.
Şeyh İzzeddin orta boylu idi. Kısadan uzun, uzundan kısa idi. Heybetli, celaletli ve vakarlı idi. Onunla ilk görüşen ondan heybet kapar ve ürkerdi. Fakat onunla ilk görüşen ve ürperen insan onunla konuştuktan ve ünsiyetten sonra bu hâli unutur, korkusu sevgiye dönüşürdü. Onunla ünsiyet ve muhabbetten tatlı sözlerinden çok haz alır rahatlardı.
Birisi ona bir soru sorsa sorusunu en güzel şekilde cevaplandırır, cevabın anlaşılmasını kolaylaştıran misaller verirdi. O kişi meclisinden ayrılırken mutlaka ikna olmuş bir vaziyette ayrılırdı. Şeyh hazretleri şöyle buyurdu:
“Kalb hastalıkları içinde hasetten daha zararlısı yoktur. Âlimleri tehdit eden afetlerin en büyüğü de budur.”
“Muhabbet, istifade etmenin mıknatısı cazibesidir.”
“Güneşe baksanıza çok büyük olduğu halde ince bir bulut tabakası onun önüne geçti mi hizasını gölge yapar.”
Son devir Suriye'de yaşayan şeyhlerden.
İzzeddin Haznevî'nin Hazne'deki Türbesinin kitabesi.
Şeyh İzzeddin Hazretleri 1 Sefer 1413 (31 Temmuz 1992) tarihinde Cuma ikindi namazını kıldıktan sonra en faziletli ve duaların en çok kabul edildiği bir saatte Hakk'ın rahmetine kavuşmuştur. Vefat etmeden önce kendi evinde binlerce insana vaaz-u nasihat ediyordu. Onlara şu hadisi anlatıyordu:
Peygamber Efendimiz şöyle buyuruyor: “Size iki vaiz bıraktım. Biri konuşan vaiz diğeri de susan vaiz. Konuşan vaiz Kur'an-ı Kerim, susan vaiz ise ölümdür.” Akla hayale gelmeyen kalabalıklar; Şam'dan, Zebedan'dan ve her taraftan cenazesine geldi. Mübarek cesedi yıkandıktan sonra Sa'd bin Muaz hazretlerinin adıyla bilinen camiye kaldırıldı. Şam'ın ileri gelen âlimleri ve muhteşem bir kalabalık cenaze namazını kıldılar. Şeyh İzzeddin hayatında insanlara vaaz-u nasihat ettiği gibi vefatından sonra da vaaz etmiş oldu. Cenazesi Telma'ruf'a getirilerek defnedildi.
Son devir Suriye'de yaşayan şeyhlerden.
İzzeddin Haznevî'nin Hazne'deki kabri.
