Kanunî Sultan Süleyman Han devrinde yetişen Osmanlı âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Kemal İzmitî'dir. Halk arasındaki ismi Kara Davud'dur. Doğum tarihi bilinmemektedir, İzmitlidir. 948 (m. 1541) senesi Safer ayında Bursa'da vefat etti. Yıldırım Sultan Bayezid semtinde yaptırdığı caminin haziresine defnedildi.
Kara Davud Efendi, İzmit Medresesi'nde; Mevlana Lütfi, Hacı Hasanzade ve Müeyyedzade gibi birçok âlimden ilim tahsil etti. Tahsilini tamamladıktan sonra Bursa'daki Kasım Paşa Medresesi'ne müderris olarak tayin edildi. Sonra Trabzon Medresesi'nde vazifelendirildi. Bu medresede ilk dersi Kara Davud Efendi verdi. Buradan Edirne'deki Üç Şerefeli Medrese'ye; daha sonra da İstanbul'daki Sahn-ı seman medreselerinden birisine müderris olarak tayin edildi. 922 (m. 1516) senesinde Bursa kadısı oldu. Buradan emekliye ayrıldı. Bir müddet sonra tekrar bu vazifeye getirildi. Daha sonra kendi arzusu ile emekliye ayrıldı. Fazıl, kamil ve ârif bir zattı. Çok ihsan sahibi olup kul haklarına çok dikkat ederdi. Hakkı söylemekten çekinmezdi.
Kara Davud Efendi'nin soyundan başka âlimler de gelmiştir. Bu soy Karadavudzadeler diye bilinir. Kara Davud'un Mustafa, Süleyman ve Alaaddin Ali Efendiler isminde üç oğlu vardı. Süleyman Efendi'nin oğlu Abdülvahid Vahidî; Mustafa Efendi'nin oğlu Mehmed Efendi ve Mehmed Efendi'nin oğlu Kemal Efendi de Osmanlı ulemasındandır. Delailü'l-Hayrat şarihi Karadavudzade Mehmed Efendi de bu aileye mensuptur.
Kara Davud Efendi'nin oğlu Mustafa Efendi (v. 975/1567), babasından okumuş; sonra Malul Emir Efendi, Merhaba Efendi, Mirim Köse, Camid Efendi gibi âlimlerden ilim tahsil etmiştir. Bursa Çendik Bey, Yenişehir Süleyman Paşa, İstanbul Kasım Paşa, Gahriye, Haseki, Sahn-ı Seman ve Yavuz Sultan Selim medreselerinde müderris idi. Medine kadısı bulunduğu sırada haccını ifa ederken vefat etti. Cennetü'l-Baki'de defnedilmiştir.
Mustafa Efendi'nin oğlu Mehmed Efendi (v. 1031/1622), Bursa Murad Paşa, Yıldırım Bayezid, İstanbul Hasan Paşa, Mahmud Paşa, Şah Sultan, Vefa Hankah, Sahn-ı Seman, Haseki ve Süleymaniye medreselerinde müderris idi. Şam ve ardından Mekke kadılığı yaptı. Ed-Dürrü'l-Lakit fî Ağlati'l-Kamusi'l-Muhit (matbu) ve Nihayetü'l-Mübtehiz fî Şerhi Kifayeti'l-Mütehaffiz adında eserleri, aynı zamanda gramer ilminde de mütehassıs olduğunu göstermektedir.
Süleyman Efendi'nin oğlu Abdülvahid Vahidî Efendi (v. 985/1577)'de medrese tahsilini tamamladıktan sonra tasavvufa intisap etmiş; Zeyniyye tarikatinde yetişmiştir. Kanunî Sultan Süleyman devri şairlerindendir. Genç yaşta vefat etmiş; dedesinin yattığı hazireye defnolunmuştur. Tarikatlar hakkında malumat veren Türkçe Menakıbı Hace-i Cihan ve Netice-i Can adlı eseri meşhurdur. Saadetname ve Gülistan adında menkıbe kitapları da vardır.
Eserleri:
Kara Davud Efendi'nin eserleri şunlardır:
1- Haşiye ala Şerhi'l-Metali: Mantığa dair Siraceddin Urmevî'nin eserinin şerhinin haşiyesidir.
2- Şerhu Menar: Usul-i fıkha dair Nesefî'nin meşhur eserinin şerhidir. Yazma nüshası Köprülü Kütüphanesi'ndedir.
3- Haşiye ala Haşiyeti Küçek ala Tahrir'l-Kavaidi'l-Mantıkıyye: Katibî'nin Şemsiyye'sine Kutbüddin er-Razî'nin yazdığı şerhe Seyyid Şerif el-Cürcanî'nin yaptığı haşiyenin haşiyesidir. İstanbul'da 1285 senesinde tab edilmiştir. Katib Çelebi bu eserin de Molla Kara Davud'a ait olduğunu söylemektedir.
4- Haşiye ala Haşiyeti'l-Cürcanî ala Metalii'l-Enzar: Kadı Beydavî'nin Tavaliü'l-Envar adlı eserine İsfahanî'nin Metaliu'l-Enzar adlı şerhinin Seyyid Şerif el-Cürcanî tarafından yazılan haşiyesine haşiyedir.
İslam âlimleri arasında Teftazanî'nin talebelerinden Molla Kara Davud adında bir zat vardır. Kara Davud'a mal edilen Haşiye ale't-Tasavvurat ile Haşiye ale't-Tasdikat adlı eserlerin aslında bu Molla Kara Davud'a ait olduğu zannedilmektedir. Ayrıca Ma'lumat, Şerhu Kasideti'n-Nuniyye, Telhisu Takriri'l-Kavanin, Haşiye ale't-Tehzib gibi eserler Kara Davud'a nisbet edilmekte ise de bunların Davud Karsî'ye ait olduğu çok zannedilmektedir. Delailü'l-Hayrat'ın Kara Davud diye bilinen meşhur şerhini de Karadavudzade Mehmed Efendi (v. 1170/1756) yapmıştır.
