Sarf, nahiv, lügat ve edebiyat âlimi. Künyesi Ebu Osman, ismi Bekr, babası ise Muhammed bin Osman'dır. İsminin Bakiyye veya Adî olduğu da söylenir. Bir rivayette, Esve doğullarının azatlı kölesi olup, sonradan Mazin kabilesinin Şeybanîler kolu mensuplarının arasına karışmış olduğundan dolayı Mazinî nisbet edildiği bildirilmektedir. Kendisine Nahvî, Edib, Lügavî, Aruzî nisbetleri de verilmiştir.
Basra'da doğan Ebu Osman el-Mazinî, zamanın meşhur nahivcilerinden ders aldı. Nahiv ve edebiyatta asrının en ileri geleni oldu. 248 (m. 862) senesinde Basra'da vefat etti. Vefat tarihi 230 veya 249 (m. 863) olduğu da söylenir.
Sarf ilminin nahiv ilminden ayrı olarak, bu ilimde ilk müstakil kitabı yazan buzattır. Münazarada karşısına çıkan herkesi sustururdu.
Esmaî, Ebu Ubeyde ve Ebu Zeyd'den nahiv öğrenip hadis-i şerif rivayet eden Ebu Osman el-Mazinî, Cermî veya Ahfeş'ten ders aldı. Nahiv ilminde kendini iyice yetiştirdikten sonra hocaları ile münazaralar yaptı. Meşhur gramer âlimi Sibe veyh'in Kitab'ını talebelerine ders olarak okuturdu.
Ebu Osman Bekr bin Muhammed el-Mazinî, mütehassıs olduğu sarf, nahiv ve lügat ilimlerinde birçok talebe yetiştirdi. Fadl bin Muhammed el-Yezi dî, Müberrid, Abdullah bin Ebu Sa'id el-Verrak bunlar arasındadır.
Talebelerinden Müberrid anlatır: “Zengin bir Yahudi, Sibe veyh'in meşhur Kitab'ını kendisine öğretmesi karşılığında, Mazinî'ye yüz altın vermeyi teklif etti. Mazinî almadı. “Bu kadar muhtaç, yaşlı ve fakir olduğunuz halde neden bu teklifi reddettiniz?” diye sorulduğunda; “O kitapta üç yüzden fazla ayet-i kerime vardır. Bir Yahudi'ye onu okutarak, o bilgileri vermek istemedim.” dedi.
Aradan çok geçmeden zamanın Abbasi halifesi Vasık Billah, Mazinî'yi Bağdat'a çağırıp bazı şeyler sordu ve bin altın hediye etti. Basra'ya dönüşünde; “Biz Allahü teala’ya yüz altın verdik (Yahudi'nin yüz altınını geri çevirdik), o bize bin altın verdi.” dedi.”
Mazinî için Müberrid; “Sibe veyh'ten sonra nahiv ilminde tektir.” derken, Mısır kadısı Bekkar bin Kuteybe; “Benim gördüğüm nahivcilerden yalnız Hayyan bin Hilal ve Mazinî, fıkıh âlimlerine benzemektedir. Mazinî, günahlardan çok sakınırdı.” demektedir.
Mazinî'ye ilimden sorulduğunda; “İlim fıkıhtır.” derdi.
Eserleri: Mazinî birçok eser yazmış, sarf ve nahiv ilminde hizmetleri olmuştur. Bilinen bazı eserleri şunlardır:
1- İlelü'n-nahv
2- Tefsir u Kitabi Sibe veyh
3- Mayelhanufihi'l-amme
4- El-Elf ve'l-lam
5- Et-Tasrif
6- El-Aruz
7- Kitabu'l-Kava fî
8- Ed-Dibâc ala Halil min Kitabi Ebu Ubeyde
Bu kitapların hepsi sahalarında mühim eserlerdir.
