Osmanlı âlimlerinden. Yetmiş yedinci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Osman'dır. Pirîzade Mehmed Sahib Efendi'nin oğludur. Pirîzade Osman Sahib Efendi diye bilinir. Şiirlerinde, dedesi gibi “Sahib” mahlasını kullanmıştır. 1122 (m. 1710) senesinde İstanbul'da doğdu. 1183 (m. 1770)'te orada vefat etti. Aksaray'da Murad Paşa Camii bahçesinde medfundur. Vatan Caddesi açılırken torunları tarafından kemiklerinin Üsküdar'daki Selimiye Tekkesi karşısında bulunan aile kabristanına nakledildiği rivayet edilir. Ancak şahidesi Murad Paşa Camii haziresinde kalmıştır.
İlk eğitim ve öğrenimini babasının yanında gördü. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. Yüksek ilmî dereceye ulaşınca müderris olup birçok medresede ders okuttu. Kadılık mesleğini seçip 1151 (m. 1738)'de Galata Mevleviyyeti'ne (kadılığına) tayin edildi. 1157 (m. 1744)'te Mekke-i Mükerreme payesiyle taltif edildi. 1158 (m. 1745)'te İstanbul kadılığına getirildi. 1165 (m. 1751)'de Anadolu kazaskerliğine, 1169 (m. 1755)'te Rumeli kazaskerliğine yükseltildi. Bir müddet sonra 1170 (m. 1756)'da bu vazifeden ayrıldı. Birkaç sene Bursa'da ikamet etti. 1175 (m. 1761)'de ikinci defa Rumeli kazaskerliğine getirilip bir müddet sonra yine vazifeden ayrıldı. 1179 (m. 1765)'te üçüncü defa aynı vazifeye getirildi.
Şeyhülislam Veliyyüddin Efendi'nin vefatı üzerine, Padişah Üçüncü Mustafa Han tarafından, 1182 (m. 1768)'de şeyhülislamlık yüksek makamına getirildi. Sultan Üçüncü Mustafa Han zamanında meydana gelen Osmanlı-Rus savaşları sebebiyle, memleketin ve milletin içine düştüğü sıkıntılı durumlardan dolayı çok üzüldü. Şeyhülislamlık yüksek makamında adalet ve doğruluk üzere 1 yıl 4 ay 7 gün kaldıktan sonra bu üzüntü sebebiyle hastalanıp vefat etti.
Osmanlı âlimlerinden. Yetmiş yedinci Osmanlı şeyhülislamı
Pirîzade Osman Sahib Efendi'nin bir fetvası.
Uzun müddet ulemadan kıymetli zatlar yetiştiren, devlete ve millete çok faydalı hizmetler veren Pirîzade ailesinin bir ferdi olan Osman Sahib Efendi, aklî ve naklî ilimlerde derin âlim, dinini, vatanını ve milletini çok seven, fazilet ve güzel ahlâk sahibi bir zattı. Cömert ve kerem sahibi olup fakir fukaraya yardım etmeyi severdi. Üsküdar'da Balaban İskelesi civarında Şemsipaşa Caddesi üzerinde babası için barok tarzında bir çeşme yaptırmış, bu çeşme 1955'te yıktırılmıştır. Edip ve şair olup “Sahib” mahlasıyla yazdığı kıymetli şiirleri vardır. Makamatü'l-bedia adlı şiir mecmuası Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı No: 1022'de kayıtlıdır. Şu beyt onun şiirlerindendir:
“Gönül yap, zahida, Beyt-i Hüda'dır, taat istersen, Muhakkaktır ki bab-ı Cennet'i hatirşiken açmaz.”
Manası: Eğer taat edeyim dersen, gönül al. Zira gönül, Allahü tealanın nazargâhıdır. Şurası muhakkaktır ki hatır, kalb ve gönül kıran Cennet'in kapısını açamaz.
Osmanlı âlimlerinden. Yetmiş yedinci Osmanlı şeyhülislamı
Pirîzade Osman Sahib Efendi'nin bahçesinde medfun olduğu Aksaray'daki Murad Paşa Camii.
