Haremeyn'de (Mekke ve Medine) yetişen âlimlerden. İsmi Ahmed bin Seyyid Zeyni Dahlan'dır. 1231 (m. 1816) senesinde Mekke-i Mükerreme'de doğdu, 1304 (m. 1886) senesinde Medine-i Münevvere'de vefat etti. Zamanın âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. İlimde yüksek dereceye ulaştı. 1288 (m. 1871) senesinde Mekke-i Mükerreme Şafii müftisi oldu ve Şeyhü'l-ulema (Mekke ulemasının reisi) ünvanını kazandı.
Harem-i şerifte ders okutup talebe yetiştirdi. Etrafına ilim ve irfan nurları saçarak Müslümanları sapık ve bid'at fırkalarına karşı uyandırdı. Ehl-i sünnetin savunuculuğunu yaparak yazdığı kıymetli kitap ve risalelerle Ehl-i sünnet itikadı dışında olan kimselere susturucu cevaplar verdi. Sünnî itikada sahip olan âlimleri eser yazmaya teşvik etti. Hindistan'da İngiliz misyonerleriyle mücadele eden, müstemlekecilerin zulmünden dolayı Mekke-i Mükerreme'ye hicret eden Rahmetullah bin Halilürrahman el-Hindî es-Saharenpurî hazretleriyle görüşüp sohbet etti. Rahmetullah Efendi Şeyh Seyyid Zeyni Dahlan hazretlerinin teşvik ve desteğiyle "İzharu'l-Hak" adlı eserini yazdı.
Bilhassa Mekke Şafiî müftülüğü makamına geçtikten sonra vaktinin büyük bir kısmını dini sualleri cevaplandırmak, müşkülleri halletmek ve fetva vermekle geçiren Zeyni Dahlan hazretleri hayatının son senelerinde daha çok eser yazmakla meşgul oldu. Mekke'de ilk matbaa onun zamanında kurulmuştur. Zeyni Dahlan hazretleri eserlerinin çoğunu bu matbaada bastırdığı gibi, birçok kıymetli İslamî eserlerin de basılmasını teşvik etmiştir.
Mekke Şerifi Avnü'r-Refik ile Osmanlı valisi Osman Paşa'nın arasında çıkan bir anlaşmazlık üzerine Avnü'r-Refik'le birlikte Medine-i Münevvere'ye göç eden Seyyid Zeyni Dahlan hazretleri yolculuk esnasında rahatsızlandı. Medine'de 1304 (m. 1886) senesinde vefat etti ve orada defnedildi. Hicaz'ı işgal eden Vehhabiler, Medine-i Münevvere'deki diğer zâtların kabirleri gibi onun kabrini de düzleyip, belirsiz hâle getirmişlerdir.
Eserleri; Seyyid Ahmed Zeyni Dahlan'ın yazmış olduğu 29 eserinden bazıları şunlardır:
1- Şerh-ul-Ecrümiyye: Müellifin en tanınmış eserlerinden olup, Kahire'de, Mekke'de ve Medine'de defalarca basılmıştır.
2- Mecmua Müştemil ala Erbaa Resail: Müslümanları namaza ve cemaate teşvik edici bir irşad kitabıdır.
3- El-Ezharuz-Zeyniyye fi Şerhi Metni'l-Elfiyye: Arapça dil bilgisine dair bir eser olup Kahire'de basılmıştır.
4- Esne'l-Metalib fi Necati Ebi Talib: Peygamber Efendimizin amcası Ebu Talib'in kurtulmuş olup olmadığı ile ilgilidir. Mekkeli şeyh Muhammed Hasaballah'a karşı reddiyedir. Kahire'de basılmıştır.
5- Takribü'l-Usul li't-Teshili'l-Vüsul li-Ma'rifeti'r-Rabbi ve'r-Resul: Tasavvufa dairdir.
6- Hulasatü'l-Kelam fi Beyani Ümerai Beledi'l-Haram: Vehhabilerin ortaya çıkışı ve yaptıkları zulümleri anlatmaktadır. Kahire'de, Mekke'de ve bir kısmı İstanbul'da Hakikat Kitabevi tarafından bastırılmıştır.
7- Ed-Dürerü's-Seniyye fi'r-Reddi ale'l-Vehhabiyye: Necid'de Muhammed bin Abdülvehhab adında biri tarafından ortaya atılan ve Ehl-i sünnet âlimleri tarafından reddedilen Vehhabîliğe karşı yazdığı reddiyedir. Mısır'da ve Hakikat Kitabevi tarafından İstanbul'da bastırılmıştır.
8- Risale fi Cevazi't-Tevessül: Bu da Vehhabîlere ve İbn-i Teymiyyecilere cevaptır. Kahire'de basılmıştır.
9- Fi'r-Reddi ale'l-Vehhabiyyeti Etbaı Mezhebi İbn-i Teymiyye.
10- El-Fütühatü'l-İslamiyye.
11- Siret.
