Tabiîn'in büyüklerinden, meşhur tefsir ve hadis âlimi. İsmi Şu'be bin Haccac bin el-Verde el-Atakî el-Ezdî'dir. Basra'da yerleşip ömrünün sonuna kadar orada yaşadı. Bu bakımdan “Basrî” de denilmiştir. 82 (m. 701) senesinde Vasıt'ta doğdu. 160 (m. 776)'ta Basra'da vefat etti. Eshab-ı Kiram'dan Enes bin Malik'i ve Amr bin Seleme'yi görmüştür.
Muaviyye bin Kurre, Enes bin Sirin, Sabit-i Benanî, Hammad bin Ebu Süleyman, El-A'mer'den ve pek çok sayıda Tabiîn'den ilim alıp, hadis-i şerif rivayet etmiştir. Dört yüz Tabiî'nden rivayette bulunduğu kaydedilmiştir. Rivayet ettiği hadis-i şerif iki bin civarındadır. Rivayetleri Kütüb-i Sitte'de yer almıştır. Kendisinden Eyyub Sahtiyanî, Süfyan-ı Sevrî, Abdullah bin Mübarek, Affan bin Müslim gibi yüzlerce âlim ilim öğrenip, hadis rivayet etmiştir.
Şu'be bin Haccac sika (güvenilir) bir ravi olup, Irak'ta hadis ravilerini inceleyen “rical-i hadis” ilminden ilk bahseden hadis âlimidir. İmam-ı Şafiî; “Şu'be bin Haccac olmasaydı Irak'ta hadis ilmi bilinmezdi.” buyurmuştur. Süfyan-ı Sevrî; “Şu'be bin Haccac büyük bir otoritedir.” buyurmuştur. Hanbelî mezhebinin reisi, kurucusu İmam-ı Ahmed bin Hanbel de; “Şu'be bin Haccac, hadis ilminde bir otoritedir.” buyurmuştur.
Şu'be bin Haccac ilmi ile amel eden, haramlardan son derece sakınan cömert bir âlim idi. Çok ibadet etmekten son derece zayıflayıp, derisi kemiklerine yapışacak hale gelmiştir. Bayram günleri hariç senenin her günü oruç tutardı. Merhameti ve cömertliği çok fazla idi. Kendisine gelen hiçbir fakiri boş çevirmez, mutlaka bir şeyler verirdi. Bir fakirle karşılaşsa evinde ne varsa ondan verirdi. Bir defasında Halife Mehdi kendisine otuz bin dirhem göndermişti. Bu parayı alır almaz hepsini fakirlere dağıttı. Yolculuk için bir kayığa bindiğinde diğer yolcuların ücretlerini de öderdi. Bir gün binek hayvanını kaybettiği için ağlayıp üzülen bir kimseyi görüp, ağlamasının sebebini öğrenince kendi bindiği merkebden inip, ona merkebini vermiştir.
Sevgili Peygamberimizin bildirdiği Ehl-i Sünnet itikadını, ibadet ve amel bilgilerini kendilerinden önceki âlimlerden alıp, sonraki nesillere nakleden Şu'be bin Haccac, rivayetleriyle çok büyük hizmette bulunmuştur. Tefsirle ilgili rivayetleri toplanmış olup, hadis ilmine dair “Kitabü'l-Garaib” adlı bir eseri vardır. Şu'be bin Haccac'ın kendinden önceki Hadis âlimlerinden alarak rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bir kısmı şunlardır:
“Rızık hususunda endişeye düşmeyiniz. İnsan son rızkını da yemeden ölmez. Allah'tan korkunuz, iyi ameller yapınız. Helali alıp, haramı terk ediniz.”
“Misvak ağzı temizler ve Allahü tealanın rızasını kazandırır.”
