CANAN ERASLAN

Birçok insan, evliliği çatırdadığında “Boşanamam, çocuğum etkilenir” der ama o göz bebeklerini silah gibi kullanmaktan da geri kalmaz. Yakın dönemde öyle çok örneğini gördük ki... Bir kız çocuğu babasının yanına gittiğinde “Beni anneme vermeyin” diye yalvardı ekranlarda günlerce. Bir başkası aylardır görmediği babası tarafından kaçırıldı. Mahkeme önleri, güya çocuk için kavga eden anne-babalarla dolu. Yasak hakları olduğu hâlde anneleri tarafından babalarına gösterilmeyen çocuklar için icra kararları alındı. Çocuklarını göremediği için dernek kurup birleşen babaların haberlerini okuduk, izledik günlerce...
“Bir ömür boyu” diyerek evliliğe imza atarken yüzü gülenler “Olmadı ayrılalım” demek olan imzayı atarken, ne var ne yoksa kırıp döküyor. Ne aile dinliyor, ne çocuk. Uzmanlar bu davranışın temelinde iki tarafın da “Benim dediğim olacak” tutturmasının olduğuna dikkat çekiyor. Elbette ayrılan eşler değişen oranlarda zarar görüyor, travma yaşıyor ama çekişmeyle, hatta savaşla gerçekleşen boşanmalarda olan çocuğa oluyor.
Dün, Edirne Çocuk Hakları Derneği tarafından bir panel düzenlendi. Konu başlığı çok çarpıcı: Boşanmada çocuklar silah değildir...
İşte tam bu nokta. Aynı cümlede kullanılmaması gereken iki kelime çocuk ve silah ama ne yazık ki çocuklar silah olarak kullanılıyor... Sonrasında da çocuk etrafına yabancılaşıyor, hıncı ve nefreti büyüyor.
Panelde konuşmacı olan Doktor Erkut Erdoğan, çatışmalı boşanmalarda en sık yaşanan sendromun “Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu” olduğunu söylüyor. Bu sendromu da ailelerin bilinçsiz davranışı tetikliyor. Çocuk da hayat boyu bu sendromun sebep olduğu izlerle yaşıyor. Bunun için Dr. Erdoğan “Siz anne ve babasınız. Boşanıyorsanız siz boşanıyorsunuz. Çocuk için anne ve babasınız. Bunu bilin ve ona göre davranın ki, çok değer verdiğimiz, ‘her şeyimiz’ dediğimiz çocuklarımız hayatları boyunca bizim yanlışlarımızın faturasını ödemesin” diyor.

İCRA YOLUYLA GÖRÜŞME İHBAR SAYILMALI
Dr. Erkut Erdoğan, icra marifetiyle kişisel ilişki kurulmasının tamamen ilkellik olduğunu ifade ediyor ve bu durumu “Devlet eliyle velayeti elinde bulundurmayan tarafa ekonomik ve psikolojik şiddet içerirken kişisel görüşü sağlayacak çocuk için tam anlamıyla duygusal istismardır. Her icra tutanağı resmî bir istismar ihbarıdır” dedi. Çocuğu göstermeyen, icraya mecbur bırakan ebeveynin aslında suç işlediğini söyleyen Erdoğan, bu sürecin devlet tarafından dizayn edilmesi gerektiğini ifade etti ve “Devlet boşanma sürecinde hak ihlaline izin vermeli. İcrayla teslim ilkelliği yerine modern merkezler kurdurmalı. Ortak velayet çözüm olabilir. Bunu sağlayan Aile Bakanlığı olmalı. Anlaşmalı durumlarda dahi daha sonradan problem çıkabilir. Bu da takip edilmeli” dedi.

ÇOCUĞA NELER YAPILIYOR BÖYLE?
Dr. Erkut Erdoğan, çekişmeli boşanmalarda ve velayet savaşlarında çocukların silah olarak kullanılmasıyla ‘yabancılaşma sendromunun’ ortaya çıktığını, bunun izlerinin ise hayat boyu sürdüğünü ifade ediyor. Travma ise şöyle ortaya çıkıyor:
¥ Çocuğun beyni yıkanıyor, duygusal anlamda diğer ebeveyne karşı yabancılaştırılıyor. Bu psikolojik bir rahatsızlıktır, çocuğa yapılmış duygusal bir tacizdir, çocuk hakları ihlalidir.
¥ Çocuklar çok kolay kandırılabilir. Aileler bilinçli veya bilinçsiz şekilde aradaki husumeti çocuğa yansıtarak onu taraf olmaya iter. Burada amaç, diğer ebeveynin karalanması, yok edilmesi, çocukla tüm bağının koparılmasıdır. Buradaki asıl amaç zafer ve zaman kazanma çabasıdır.
¥ Buradaki yöntem çocuğun diğer ebeveyne mesafeli olup kendi tarafında yer almasını istemektir. Bu çok büyük bir duygusal tacizdir.
¥ Velayeti elinde bulunduran, duygusal istismar uyguluyordur ve bu ceza hukukunda ciddi bir suçtur. Ancak ne yazık ki şimdiye kadar bu yönde açılmış bir dava yoktur.
¥ Ebeveyne yabancılaşma sendromunda, ölümün yerini unutmak, unutturmak alır.

SENDROMA ADIM ADIM
¥ Diğer ebeveyne karşı iftira kampanyasına maruz kalır.
¥ Hedefteki ebeveyni reddetmesi için çocuğa turarsız, mantıksız bir mantık enjekte edilir.
¥ Çocuğun uzak olduğu ebeveynine karşı duyguları karmaşık hale gelir.
¥ Çocuk ne olursa olsun yanında olduğu ebeveyne koşulsuz destek verir.
¥ Çocukta belirgin bir suçluluk yoktur.
¥ Hedefteki ebeveynin ailesi de hedeftir. Onlara kin ve nefret duyar.

BOŞANMA SÜRECİ VE SONRASINDA ÇOCUĞA NASIL DAVRANILMALI?
Barolar düzeyinde düzenlenen ‘Çocuğu Silah Yapmayın’ konulu panel sırasında çeşitli broşürler de dağıtıldı. İşte boşanma süreci ve sonrasında nasıl davranılacağına dair tavsiyeler:
¥ Çocukların taraf tutmasını istemeyin.
¥ Diğer ebeveyni kötülemeyin, hakkında güzel şeyler anlatın. Güzel bir şey yoksa hiçbir yorum yapmayın.
¥ Eski eşe sevgi bittiyse bile saygılı davranın.
¥ Çocukların önünde tartışmayın, kötü söz ve davranışlardan kaçının.
¥ Tüm köprüleri yıkmayın, çocuk için diyalog yolunu kapatmayın.
¥ Çocuklara güvende olduklarını söyleyin, anne ve babasının onu hep seveceğini  söyleyin, hissettirin, sarılın, sevginizi gösterin.
¥ Çocuğun hayatındaki değişiklikleri dürüstçe konuşun. Çocukların kendini ifade etmesini sağlayın.
¥ Bu süreçte çocukla daha fazla zaman geçirilmeli. Diğer ebeveynin de çocuğu görüp vakit geçirmesini sağlayın ki, onu görmeyeceğini sanmasın.
¥ Çocuk etkilenir diye olmadık isteklerine evet demeyin, çocuğu şımartmayın.
¥ Kendinize özen gösterin, şikayet etmeyin, bitkin görünmeyin.
¥ Sosyalleşmeden vazgeçmeyin, inzivaya çekilmeyin, çocuğunuza ‘güçlü model’ olun.
¥ Olanlarla baş edemiyorsanız yardım almaktan çekinmeyin.

ÇOCUK AİLESİ İLE BOŞANMAZ
Çocuk boşanmada etkilenen taraftır. Dikkat edilmezse çocuk bakın neler yaşıyor?
¥ Ciddi travma yaşayabilir.
¥ Kendisini çevresinden soyutlayıp sürekli yalnız kalmak isteyebilir.
¥ Güvensizlik ve terk edilmişlik hâli yaşayabilir.
¥ Depresif kişilik geliştirip ilgisizlik, karamsarlık, şiddet eğilimi gösterebilir.
¥ Okuldaki başarısı düşebilir.