Hindistan'da yaşayan evliyanın büyüklerinden. İmam-ı Rabbanî hazretlerinin oğlu olan Muhammed Sa'id'in beşinci oğludur. 1045 (m. 1635) senesinde doğdu. “Hazreti Vahdet” ismi ile meşhur oldu. Tefsir, hadis, fıkıh gibi zahirî ilimlerde ve fen ilimlerinde büyük bir âlimdi. Babası Muhammed Sa'id ve amcası Muhammed Ma'sum hazretlerinin teveccüh ve sohbetleri ile olgunlaşıp tasavvuf yolunda pek büyük makamlar sahibi oldu. 1122 (m. 1710) senesinde Serhend'de vefat etti.
Abdülehad hazretlerinin, evliyalıkta daha yüksek makamlara kavuşması için amcası Muhammed Ma'sum, kendisine kırk defa teveccüh yapacağına söz vermişti. Muhammed Ma'sum hazretleri otuz dört defa teveccüh ettikten sonra vefat etti. Yeğeni Abdülehad ise her gün amcasının kabrine gitti. Amcası, Abdülehad'ın her gelişinde Allahü tealanın izni ile kabirden kalkar, yeğenine teveccüh ederdi. Yaptıklarını da bir kağıda yazıp onun eline verirdi. Bu şekilde teveccüh adedini kırka tamamlayarak sözünü yerine getirdi. Abdülehad, hadiseyi Muhammed Ma'sum hazretlerinin oğullarına anlattı ve elindeki altı adet yazıyı gösterdi. Onlar babalarının bizzat kendi el yazısını görünce; “Bu büyük keramet ancak ona yakışır, elhak doğrudur.” dediler.
Abdülehad Serhendî, babasından sonra onun yerine geçip talebeye ilim öğretti ve feyiz vererek, tasavvuf yolunda ilerlemelerini sağladı. Kardeşleri arasında “Meyan Gül” ismi ile anılırdı. Allahü tealanın birliğini anlatan “Vahdet” bilgilerinde o kadar derine daldı ve o kadar tanındı ki “Vahdet”, sanki lakâbı oldu. İki defa hacca gitti. Birinci gidişinde babası ve amcası Muhammed Ma'sum hazretleriyle beraberdi ve on sekiz yaşındaydı. Orada Peygamber Efendimizin hususî iltifatlarına mazhar oldu. İkinci gidişinde amcasının oğlu Huccetullah ile beraberlerdi. Abdülehad hazretleri buyurdu ki: “Peygamber Efendimizin kabr-i saadetlerinin yanında üzerime güzel bir hilat giydirildi ve; “Seni kardeşinle kuvvetlendireceğiz.” diye bir nida işittim.” Babasında meydana gelen evliyalık hâllerini güzel bir lisan ile yazıp İsmini Letaif-i Medine koydu.
Eserleri:
Çok kitap yazdı. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- Hazainü'n-nübüvve,
2- Menşurü'd-dürer fî fedaili's-süver,
3- Sehaif-i tis'a,
4- Burhan-ı Celî,
5- Bedayiü'ş-Şerai,
6- Cennat-ı semaniyye,
7- Sebilü'r-Reşad,
8- Esrarü'l-Cuma,
9- Risale-i men'i sebabe,
10- Şevahidü't-tecdid,
11- Hayrü'l-kelam,
12- Münacat-i kebir,
13- Münacat-i sagîr,
14- Kısas ber hak,
15- Neşrü'l-ıtr,
16- Şerh-i kelime-i tesbih,
17- Şerh-i kelime-i tehlil,
18- Şerh-i Mektubat-ı Müceddidî,
19- Esrarü'l-Fakr,
20- Feyz-i Âm,
21- Çihar Çemen,
22- Beydavî Haşiyesi,
23- Silsiletü'l-cevahir,
24- Şerh-i Rubaiyyat-ı Hazreti Hace Büzürk,
25- Gülşen-i Vahdet (Mektubat).
26- Kühlu'l-cevahir.
Vefat ettiğinde dört oğlu vardı. Hepsi de âlim ve velî idi. En büyük oğlu Ebu Hanife, diğerleri Muhammed Nabî, Muhammed Murad ve Nurü'l-Hak idi.
Abdülehad hazretlerinin Mektubat'ında yüz on dokuz mektup vardır. Bunu halifelerinden Muhammed Murad Keşmirî toplamış, Mevlana Abdullah Can Farukî tertip etmiştir. Ekserisi Farisîdir. Çeşitli mektuplarından alınan bölümler aşağıdadır:
“Bize ve size lazım olan İslamiyete uymak ve büyüklerin yolu üzere istikamette olmaktır. Bu istikamete, kerametten üstün demişlerdir. Büyüklerden biri, talebelerinden birine vazife verip gönderirken buyurdu ki: “Allahlık ve peygamberlik davasında bulunma!” Talebe; “Bundan Allah'a sığınırım.” deyince o büyük buyurdu ki: “Ben ne istersem o olsun demek Allahlık, beni inkâr eden, kabul etmeyen kâfirdir demek, peygamberlik iddia etmektir.” (13. mektuptan)
“Ey can kardeşim! Bu dünya amel yeridir. Karşılık yeri ahirettir. Ameli, işi bitirmeden ücret, karşılık istemek yersizdir. İş yapma ve amel etme bittiği gün, yapılan işin karşılığı ihsan olunacaktır.” (46. mektuptan)
“Lakin zararlı kimselerin sohbetinden, arkadaşlığından, şüpheli yiyeceklerden ve çeşitli şeyleri istemek arzularından sakınınız. Bu üç kelimenin bildirdiği mânâları iyi düşününüz.” (49. mektuptan)
“Azizim, nasihatimi can kulağı ile dinle! Allahü teala hazır ve nazırdır. Her işini görmekte, her yaptığını bilmektedir. O hâlde bilerek, anlayarak söyle. Bilerek anlayarak dinle. Bilerek anlayarak iş yap. Bunu bilerek dur. Bunu bilerek yürü. Kısaca bugün öyle ol ki yarın mahcup olmayasın. Birkaç gece rahatsız ol, sonsuz olarak rahata kavuş. Vesselam.” (51. mektuptan)
“İyi ameli tehir edenler helak oldular. Sen dersin ki yarın yaparım. Ya yarına kavuşamazsan! Yahut kavuşur da bu imkan, sıhhat, kuvvet ve rahatlığı bulamazsan. O zaman çok pişman olursun. Beyt: “Çalış, ibadet et, bırak emeli, Son nefese kadar bırakma ameli.” İnsan kendi başına değildir ki istediğini yapsın, her bulduğunu alsın. Allahü teala mahşer yerinde, herkese amelini gösterecektir. Hareketlerinden, hareketsizliklerinden, yaptıklarından ve söylediklerinden herkes hesap verecektir. İşin esasını düşünmelidir. Şefkatli bir ana gibi daha ne kadar kendi üzerine titreyeceksin. Ne zamana kadar, kıymetli cevherleri bırakıp çocuklar gibi ceviz, kozalak peşine koşacaksın. Azizim! Evvelkiler çok amel etselerdi, az kabul ederlerdi. Şimdikiler az bir şey yapsalar, çok kabul ediyorlar. Bir gümüş verseler, bir altın verdik diyorlar. Çünkü şimdi bidatler çoğaldı, nefsin arzuları her yerde mevcut, zulmet dalgaları ise birbiri ardınca gelmektedir. Heybetinden öncekilerin ve sonrakilerin titrediği, cinlerin, insanların ve hayvanların dehşetinden şaşırdığı büyük korku geldi. Haşir ve neşir günü çok yaklaştı. Bir bölük Cennet'e, bir bölük Cehennem'e gitsin denecek gün geldi çattı. İşte bunları düşünüp uyanmalı, hakikatleri gören gözleri açmalıdır. Yazıklar olsun o kimselere ki gaflet pamuğunu kulaklarından çıkarmıyorlar ve gurur perdesini basiret gözlerinden uzaklaştırmıyorlar.” (53. mektuptan)
“Azizim! Gençlik en büyük nimettir. Elden geldiği kadar en iyi vakitleri, en iyi işlere sarf etmelidir. Kıymetli cevherleri, çocuklar gibi oyuncaklarla değişmemelidir. İstidad toprağınız temiz ve yüksektir. Sakın onu boş koymayın. Yahut bozuk tohum ekmeyin.” (79. mektuptan)
