İstanbul'da yetişen büyük evliya ve âlimlerden olan Abdülehad Nuri Sivasî hazretleri, 1003 (m. 1594) yılında Sivas'ta doğmuş, 1061 (m. 1651) yılında İstanbul'da vefat etmiştir. Kabri Eyüpsultan Nişancası'ndaki türbesindedir. Halvetiyye tarikatının Şemsiyye koluna bağlı Sivasîyye şubesinin kurucusudur.
Yetişmesi ve Manevi Mirası
İlim ve tasavvuf ehli bir aileye mensuptur. Annesinin amcası olan büyük velî Şemseddin Sivasî hazretleri, vefatı sırasında Abdülehad'ı yanına çağırmış, onu göğsüne bastırarak manevi emanetini ve feyzini ona aktarmıştır. Dayısı ve mürşidi olan Abdülmecid Sivasî hazretlerinin yanında zahirî ve batınî ilimlerde kemale ermiştir.
İrşad Faaliyetleri: Midilli ve İstanbul
Hocasının işaretiyle Midilli'ye gönderilmiş, orada yetmiş gayrimüslimin Müslüman olmasına ve halkın hidayetine vesile olmuştur. Daha sonra Şeyhülislam Yahya Efendi'nin ricası ve dayısının emriyle İstanbul'a dönerek Mehmed Ağa Dergâhı'na postnişin olmuştur. Yirmi sekiz yıl boyunca bu dergâhta; ayrıca Ayasofya, Fatih ve Sultanahmed camilerinde vaazlar vererek halkı irşad etmiştir.
İlmî Şahsiyeti ve Kadızadelilerle Mücadelesi
Abdülehad Nuri Efendi; mütekellim, fakih, vaiz ve usta bir şairdir. Yaşadığı dönemde mutasavvıflara karşı çıkan Kadızadeliler hareketine karşı, tasavvufun meşruiyetini ve inceliklerini savunan eserler kaleme almıştır. Özellikle Peygamber Efendimizin anne ve babasının imanla vefat ettiğini savunan Te'dibü'l-Mütemerridin adlı eserini yazarken yüzden fazla kaynağa müracaat etmiştir.
ZİKİR VE KALBİN HAYATI
Riyazü'l-Ezkar adlı eserinde zikrin önemini ayet ve hadislerle şöyle açıklar:
Her Halde Zikir: Allahü teala "Beni zikredin, ben de sizi zikredeyim" buyurmuştur. İnsan ayakta, otururken ve yatarken; yani her durumda Allah'ı anmalıdır.
Kalbin Nuru: Her varlığın tesbihi o varlığın nurudur. İnsan zikri unutursa kalbinin nuru söner ve kalbi manen ölür.
Velayet Nişanesi: Zikir, velîliğin işaretidir. Zikre devam edenler hedefe ulaşmış, zikri terk edenler ise yolda kalmışlardır.
Menkıbeleri
Tayy-ı Mekân: Talebesi Sadık Efendi, hocasını İstanbul'da bildiği halde bizzat Mekke'de tavaf yaparken ve Arafat'ta görmüş, kendisiyle selamlaşmıştır.
Denizaltı Sırrı: Fırtınalı bir günde denize açılmak zorunda kalan talebesine dua etmiş, fırtınanın ortasında yelkenli bir sandalın güvenle Üsküdar'a ulaştığı görülmüştür.
Sultanın İbadeti: Vefat edeceği zaman padişahın gönderdiği doktorları "Biz davet olunduk, Rabbimizi tercihettik" diyerek geri çevirmiş ve Cuma günü ikindi vakti vefat etmiştir.
Eserleri
Yirmiden fazla eseri bulunan Abdülehad Nuri'nin başlıcaları şunlardır:
Mir'atü'l-Vücud: Tasavvufi makamları ve hâlleri anlattığı en önemli eseridir.
Riyazu'l-Ezkar: Zikrin hakikatini ve delillerini anlatır.
Te'dibü'l-Mütemerridin: Peygamberimizin ebeveyninin imanı üzerinedir.
Divan: "Nuri" mahlasıyla yazdığı, Allah aşkını terennüm eden sade ve akıcı şiirlerini içerir.
Risaletün fi Deverani's-Sufiyye: Tasavvufi zikir ve devranın meşruiyetini savunur.
