Evliyanın büyüklerinden. Çok ibadet etmesi ve dünyaya düşkün olmaması ile tanınırdı. Aslen Kufelidir. Kufe’de doğdu. Doğum ve ölüm tarihleri belli değildir. Antakya’da ikamet etti.
Fıkıh ve tasavvufta Süfyan bin Sa’id es-Sevrî’ye tabi idi. Süfyan-ı Sevrî’nin talebeleri ve büyük âlim Yusuf bin Esbat’ın sohbetinde bulundu. Hadis-i şerif rivayet etmiştir. Helal yemeye çok dikkat ederdi. Pek kıymetli sözleri vardır.
Bunlardan bazıları şunlardır:
“Kim, Allahü Teala’nın rızası için nefsini ayıplarsa, Allahü Teala onu gazabından korur.”
“Kötü ve yanlış sözleri çok dinlemek, taatın, ibadetin tadını kalbden siler.”
“Yarın sana zarar verecek şeyler için keder ve gam içinde bulun. Ahiret saadetini harap eden şeyler için üzül. Yarın sana fayda verecek şey için sevinme.”
“En faydalı korku, insanı günahlardan ve kötülüklerden alıkoyandır. İnsana, boşuna geçen ömrü için üzülmek yaraşır. Kalan ömrünü de iyi kıymetlendirmesi gerekir.”
“Kalbime uygun gelmeyen; içime rahatlık vermeyen bir şeyi terk ederim.”
“İyi ile kötüyü birbirinden ayıra bilecek kadar öğreniniz.”
“Tâbiîn’den biri şöyle derdi: ‘Allah’ım! Sen istemeden de veriyorsun. Allah’ım! Sen’den azametini ve yüceliğini kalbime koymanı, bana sevgini ihsan etmeni diliyorum.’ Başka biri ise: ‘Ya Rabbi! Kalbimi, senin sevgin ve korkunla doldur.’ derdi.”
“Âbitlerden bazıları şöyle demişlerdir: ‘Ey insanlar! Kalblerinizi Allahü Teala’yı anmakla diriltiniz, O’nun korkusu ile doldurunuz, sevgisiyle nurlandırınız, O’na kavuşma arzusu ile neşelendirin. Biliniz ki, O’na olan sevginiz nisbetinde yükselir, niyetinizin güzelliğiyle nefsinizi kahreder, şehvetlerinizi (nefsinizin arzu ve isteklerini) terk eder, amellerinizi temizlersiniz.’”
“Allahü Teala’nın sevgisiyle dolup taşanların güzel âdetlerinden biri de, gece ve gündüz Allahü Teala’yı kalb ve dil ile çok anmalarıdır. Ancak kalbin zikretmesi daha üstündür.”
Haydere bin Ubey anlatır: Ziyaret için abitlerden birinin yanına gitmiştik. Ona, “Kendini nasıl buluyorsun?” deyince; “Günahı çok, iyilikleri az, yolculuğu uzun bir kimse olarak bulunuyorum.” Yanında, hatırlayabildiğin kadar yiyeceğin var mı diye sorduk. O da; “Kul olmam hasebiyle, Rabbimin emrettiklerini yapmam, O’nun af ve mağfiretinden ümîdim, tek sermayemdir.” dedi.
Abdullah bin Hubeyk, bir gün Feth bin Şahruf ile karşılaşınca ona nasihatte bulundu:
“Ey Horasanlı! Şunlara dikkat et. İnsana zarar bunlardan gelir: Gözünle harama bakma, dilinle yalan söyleme, kalbinde Müslüman kardeşine haset ve kin tutma, iyi şeyleri arzu et ve iste, şer ve kötü olan şeyleri arzu etme. Eğer bu dört şeye iyi sahip olmazsan, sonunda bedbaht bir insan olursun.”
Yine şöyle bildirdi: “Allahü Teala Musa Aleyhisselam’a; ‘Ahmak olanlara kızma. Gamın, üzüntü ve kederin çok olur.’ diye vahyetti.”
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Kişinin malaya niyi (boş, faydasız şeyleri) terk etmesi, onun Müslümanlığının güzelliğindendir.”
Ebu Hüreyre rivayet etmiştir: Biri Resulullah’a gelerek, “Ya Resulallah! Dünyalık elde etmek gayesi ile gaza’ya giden kimse için ne buyurursun?” diye sordu. Peygamber Efendimiz; “Onun için ecir (sevap) yoktur.” buyurdu. Bu durum Eshab-ı Kiram arasında anlatıldığında; “Belki sen bunu Resulullah Efendimiz’den iyi anlamadın.” dediler. Bunun üzerine Ebu Hüreyre Hazretleri tekrar Resulullah’ın yanına dönerek bu hususu sordu. Peygamber Efendimiz üç kere; “Onun için ecir yoktur.” buyurdu.
Nu’man bin Beşir rivayet etti: “Kıyametin önü sıra, bazı fitneler ortaya çıkar. O zamanda kişi, mümin olarak sabahlar, kafir olarak akşamlardı. Mümin olarak akşamlar, kafir olarak sabahlar. Bir topluluk, ahlaklarını, az bir dünyalık karşılığında satarlar.”
Enes bin Malik’ten rivayet edildi: Biri Resulullah’a gelerek, “Ya Resulallah! Kıyamet ne zaman?” diye sordu. Peygamber Efendimiz; “Kıyamet koptu (kabûl et). Onun için ne hazırladın?” diye sordu. O zat; “Fazla bir şey hazırlamadım. Fakat ben, Allah ve Resulünü seviyorum.” dedi. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz; “Senin için tahmin ettiğin vardır. Sen sevdiğin ile berabersin.” buyurdu.
