Senusilik hareketinin büyük mücahit lideri ve İslam birliği ile kardeşliğinin örnek şahsiyetidir. 1873’te Cağbub’da doğmuş, 10 Mart 1933’te Medine’de vefat etmiştir.
Ahmed es-Senusi’nin soyu Peygamber Efendimizin torunu Hazreti Hasan’a kadar uzanmaktadır. Ceddinin, Seyyid Muhammed ibni Ali es-Senusi’nin Kuzey Afrika’da İtalyan ve Fransız istilalarına karşı İslam dünyasının birlik ve beraberliğini temin amacıyla Senusilik tarikatını kurduğu bilinmektedir. İlk olarak Derne civarında dağlık bir arazide “Zaviye-i Beyza” adını verdiği tekkesini tesis etti. Cesareti ve dinine bağlılığı sayesinde kısa sürede geniş bir ilgi topladı; çevreye yayılan Senusi tekkeleri ile tarikat güçlendi. Hareketin hedefi yalnızca Kuzey Afrika değil, tüm İslam dünyasıydı. İslam milletlerinin sosyal, ekonomik ve kültürel seviyelerini yükselterek bir uyanış ve birlik sağlamak amaçlanıyordu.
Seyyid Muhammed 1313 (m. 1895) yılında vefat edince yerine oğlu Muhammed Mehdi es-Senusi geçti. Onun döneminde hareket alabildiğine genişledi, sahayı kontrol altına aldı ve Güney ile Batı Afrika’da milyonlarca insanın sistemli şekilde Müslüman olmasını sağladı. Tarikatın temsilcileri Arabistan, Malezya ve Hindistan’a gönderilerek İslam dünyasında bir uyanış sağlanmaya çalışıldı. 1320 (m. 1902) yılında Muhammed el-Mehdi’nin vefatı üzerine yeğeni Ahmed eş-Şerif es-Senusi hareketi daha büyük bir azimle devraldı.
Ahmed eş-Şerif, 1873’te Cağbub’da doğmuş, küçük yaşlardan itibaren kapsamlı bir tahsil ve terbiye görmüş, din ilimlerinde alim, orduların sevk ve idaresinde fevkalade maharetli bir şahsiyetti. Tarikat başına geçtikten sonra faaliyetleri hızlandırdı; ihvanlar (kardeşler) organize ekonomik teşebbüsler, okullar ve ahlaklı, imanlı fertler yetiştirdi. Senusilik tarikatı, 1911’de İtalyanların Trablusgarb’ı işgal girişine kadar kültürel bir hareket olarak sulhçu metodlarla çalıştı. İşgal tehdidiyle birlikte derhal savunma mevkiine geçtiler; sayıca az olmalarına rağmen olağanüstü kahramanlık gösterdiler. Ahmed es-Senusi bu dönemde yayımladığı beyannamelerle Senusi hareketini devlet olarak ilan etti.
1915’te Mısır’ı işgal eden İngilizlere karşı harplerde büyük kayıplar verdiler. Ahmed es-Senusi, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarında Sultan Mehmed Reşad’ın isteği üzerine İstanbul’a geldi; Osmanlı ve Türk milletine bağlılığını göstermek ve İslam dünyasına faydalı olmak istedi. Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla Türkiye’nin paylaşılması üzerine büyük bir üzüntü yaşadı. Sultan Reşad Han’dan, İslam birliğini hilafet etrafında yeniden kurmak için Müslüman alemini dolaşması istendi; Ahmed es-Senusi, bu teklifi kabul etti ancak Sultan Reşad’ın vefatı ve Sultan Vahideddin’in tahta çıkışı süreci nedeniyle planı ertelendi. Tahta çıkan Vahideddin’in cülus merasiminde Şeyh Ahmed es-Senusi padişaha kılıcı kuşattı ve dua etti.
Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu’ya gelerek halkı Ankara’ya bağlamaya çalıştı; doğu ve güney vilayetlerde vaaz ve nasihatleriyle gönüllü kazandırdı. Onun her sözü nasihat, elindeki kılıcı ve heybeti Anadolu Türk halkı üzerinde derin etkiler oluşturdu. Kurtuluş Savaşı’ndaki etkinliği ve İslam dünyasına verdiği mesajlar, Anadolu’ya ve tüm Müslüman dünyasına derin yankılar uyandırdı. Ancak ilerleyen dönemde hilafete karşı bazı soğukluklar gözlemleyince Anadolu’da daha fazla kalmamayı uygun buldu; Arap memleketlerine dönerek Şam, Filistin ve Mekke’den sonra Yemen ile Suud krallığı arasında tampon bir devlet olan Asir’de yerleşti. Burada vefatına kadar kaldı.
Eserleri:
-
1Bugyetü’l-müsarid fi ahkami’l-mücahid: Cihatla ilgili, 1332’de Kahire’de basılmıştır.
-
2El-Envarü’l-kudsiyye fi mukaddimeti’t-tarikati’s-Senusiyye: Baba ve dedelerinin yolunu anlatır, 1342’de İstanbul’da basılmıştır.
-
3El-Füyüzatü’r-Rabbanîyye fi icazeti’t-tarikati’s-Senusiyye: Hocalarının ve şeyhlerinin isimlerini ve hayatlarını anlatır, 1342’de İstanbul’da basılmıştır.
Diğer eserleri: Ed-Dürrü’l-feridü’l-vehhac, El-Kevkebü’z-zahir, Fevzatü’l-mevahibi’l-Malikîyye olarak kaydedilmiştir.
Ahmed es-Senusi, İslam dünyasında birliği ve ahlaki düzeyi sağlamaya çalışan, savaş ve eğitim sahasında örnek bir lider olarak tarihe geçmiştir.
