Evliyanın büyüklerinden. Halvetîyye tarikatında “orta kol” olarak bilinen Ahmediyye şubesinin kurucusudur. 839 (m. 1435) yılında Saruhan Sancağı’nın Akhisar kazasına bağlı, Göl Marmara veya Marmaracık adıyla bilinen köyde doğdu. Babası İsa Halife, Halvetiyye şeyhlerindendir. Halk arasında Yiğitbaş Veli diye meşhur olmuştur. 910 (m. 1504) yılında Manisa’da Seyid Hoca Mahallesi’nde (bugünkü Adakale Mahallesi) vefat etti. Sultan Camii’nin kıblesinde bulunan Saruhan Bey Türbesi’nin güneyinden Kırk Ayak yokuşunu çıkınca Ahmed Şemseddin hazretlerinin türbesine ulaşılır.
İlk tahsilini babasından aldı, sonra medreseye devam etti ve zahirî ilimleri öğrendi. Fakat gönlü ilahî aşka tutulmuştu; tasavvuf yolunda ilerleyerek gönül gözünü görür hâle getirmek istiyordu. “Tasavvuf, aşk ateşiyle yanmaya derler” sözü sanki onun için söylenmişti. Gayesine erişmek için Uşak’ın Kabaklı köyünde insanlara doğru yolu gösteren büyük âlim Şeyh Alaeddin Uşşakî hazretlerinin huzuruna vardı. Onun sohbetleriyle manevî mertebelerden geçerek şeyhlik payesine yükseldi.
Şeyh Alaeddin Uşşakî hazretleri Ahmed Şemseddin’e icazet verdikten sonra onu İslamiyet’i yaymak, talebeler yetiştirmek ve gönülleri aşk-ı ilahî ile doldurmak üzere Manisa’ya gönderdi. Ahmed Şemseddin hazretleri Manisa’da hocasının isteği doğrultusunda talebeler yetiştirmekle meşgul oldu.
O sırada Şah İsmail, Ehl-i Sünnet itikadını bozmak ve Müslümanların Peygamber Efendimiz’den gelen doğru inancını yıkmak amacıyla Anadolu’ya “daî” adı verilen halifeler göndermiş, sahte şeyhler eliyle bozuk tarikatler kurdurmuş ve isyanlar çıkartarak halkı silah gücü ile sindirmeye çalışmıştı. Karışıklık had safhaya ulaşmıştı; sahte şeyhler Osmanlı merkezine kadar sızmış, İstanbul bu kişilerle dolmuş ve halk kime inanacağını şaşırmıştı.
Veli padişah II. Bayezid Han, sahte tarikatlerin ayıklanmasını ve kapatılmasını istedi. Kurulan bir mecliste şeyhlerin imtihana tabi tutulmasını kararlaştırdı. Bu düğümü çözmek için Ahmed Şemseddin hazretleri Manisa’dan İstanbul’a davet edildi. Hazret, bu ulvî vazifeyi derhal kabul ederek Sultan Bayezid-i Veli hazretlerinin huzuruna çıktı ve Osmanlı Sultanının da hazır bulunduğu imtihan heyetine reislik etti. Ahmed Şemseddin hazretlerinin tuttuğu şeriat süzgecinden hak ve doğru yolda olan şeyhler rahatlıkla geçerken, sahteler tutuldu; mahcup ve perişan oldular, tekkeleri kapatıldı. Bu başarı sebebiyle Ahmed Şemseddin hazretlerine “Yiğitbaşı” lakabı verildi. Padişah, hoşnut olduğu bu büyük veliyi hediyelerle taltif etti; o ise tüm hediyeleri fakirlere dağıttı. İstanbul’da kalması tekliflerine rağmen tekrar Manisa’ya döndü ve sohbet halkası çevresinde genişledi.
Ahmed Şemseddin hazretlerinin kerametleri Mısır’da Arab Molla adlı bir zata kadar ulaştı. Arab Molla, ilmiyle mağrur bir zattı ve Ahmed Şemseddin’i imtihan etmek için Manisa’ya geldi. Yiğitbaşı hazretleri, Arab Molla’yı misafir etti; bir süre birlikte erbaine (çile çekmeye) girdiler. Arab Molla, Şeyh hazretlerinin sabrı ve nefis terbiyesi karşısında hayran kaldı, hatasını anlayarak tövbe etti ve en büyük halifelerinden biri oldu.
Ahmed Şemseddin hazretleri arkasında yüzlerce talebe ve sekiz cilt eser bırakmıştır. Ahmediyye kolundan Ramazaniyye, Sinaniyye, Cerrahiyye, Uşşakiyye ve Mısrîyye gibi şubeler ortaya çıkmıştır.
Eserleri başlıca şunlardır:
-
1Camiu’l-esrar fî tariki’t-tasavvuf: Allah’ın sıfatları, mürşid-i kamil, aşk-ı Allah, âlem, tecellî, rüyetullah, nefis gibi konuları manzum olarak işler (834 beyit).
-
2Risale-i Tevhîd fî tariki’t-tasavvuf li’lebrar ve’l-mukarreb ve ehli’t-tahkik: Tevhid, itikat, şeriat, telkin, zikir, ruhlar konularını ihtiva eden mensur eser.
-
3Keşfü’l-esrar fî tariki’t-tasavvuf li ehlillah ve’l-mukarreb ve’l-ebrar: Önceki eserlerdeki konuların müridlerin anlayabileceği şekilde özetlenmiş versiyonu.
-
4Ravdatu’l-vasılin: Tevhid ve rüya tabiri ile ilgili soru-cevap bölümleri.
-
5Etvarname-i Seb’a: Saliklerin seyrü sülük sırasında aşması gereken merhaleleri anlatır.
-
6Risaletü’l-hüda li üli’l-ihtida: Tasavvufî nasihatlerden oluşur.
-
7Silsile-i Ehl-i Tarikat: Eshab-ı suffa ve Yiğitbaşı Veli’nin silsilesini açıklar.
-
8Hurde-i Tarikat: Tarikat âdabı ile ilgili eser.
-
9Tabakatü’l-evliya: Ebdal, evtad, gavs, ahyar gibi ricalü’l-gayb hakkında bilgi verir.
-
10Mukaddimetü’s-saliha: Ehl-i Sünnet itikadı ve şeyh-mürid hallerinden bahseder; rüya tabiri içerir.
-
11İrfanü’l-mearif: Zahir ve bâtın ulemasının irşat usullerini anlatır.
-
12Bahreyni’l-Aşk: İnsan ve ilahî aşk konulu küçük bir risale.
-
13Ahvalü’l-ebrar ve’l-mukarrabin: Ebrar ve mukarreb tasavvuf ehlini tanıtır.
-
14Risale-i Makalat-ı Şeyh Muhyiddin-i Arabî: Tasavvuftaki on emir konularını işler.
Bu eserler, Ahmet Öğke tarafından 2001 yılında Ahmed Şemseddin Marmaravî Hayatı, Eserleri, Görüşleri adıyla yayınlanmıştır.
