Tefsir ve lügat âlimi, edip ve şair. Künyesi, Ebu Hilal olup, ismi, Hasan bin Abdullah bin Sehl bin Sa’id bin Yahya’dır. Huzistan civarında ki Askeri mükrem’den olduğu için Askerî nisbetiyle tanınan Hasan bin Abdullah, 395 (m. 1005) yılından sonra vefat etti.
Zamanındaki birçok âlimden ilim öğrenen Ebu Hilal-i Askerî, tefsir ve lügat ilimlerinde yazdığı pek kıymetli eserleriyle tanınır. Ayrıca fıkıh ilminde de derin bilgiye sahip olup, bu ilim ve diğer ilimlerde kıymetli kitaplar yazdı. Ticaretle uğraşırdı. Bunun için sık sık seyahat yapar, ticaretinin yanında ilmî faaliyette bulunurdu.
Eserleri:
1- Dîvânü’l-meanî: Şiirlerin mana ve konularını anlatır. Kahire’de 1352’de yayınlanmıştır.
2- Kitabü’s-Sınaateyn: Nazım ve nesrin usül ve kaidelerine dairdir. Kahire’de 1320’de ilk olarak yayınlanmıştır. Birkaç defa daha basılmıştır. El-Kitab ve’ş-Şi’r veya En-Nazm ve’n-nesr adlarıyla da bilinir.
3- Cemheretü’l-emsal: Eski Araplar tarafından kullanılan ve hadislerde geçen darbı meselleri alfabetik sıraya dizip açıklamıştır. Kariyeh’de 1364’te basılmıştır.
4- El-Furukü’l-lugaviyye: Eş anlamlı kelimelerin mana farklarını inceler. Beyrut’ta tarihsiz olarak neşredilmiştir.
5- El-Eva’il: İslam’da ilkleri inceleyen bu eser birkaç defa basılmış ve en son neşri 1981’de Riyad’da olmuştur.
6- Er-Risaletu’l-massefî malem yüzbat mine’l-hamase: Edebiyatla ilgili olan bu eser Kudüs’te 1980’de yayınlanmıştır.
7- Kitabü’l-Kürema: Cömertlikleriyle ün yapan meşhur kimseleri anlatır. Kahire’de 1908’de yayınlanmıştır.
8- El-Mu’cem fî baki yeti’l-eshya: Kahire’de 1934’te basılmıştır.
9- Kitabü’t-Telhis fî marifeti esmai’l-eshya: Kırk bölümden oluşur. Zamanın fen bilgilerine de yer verir. 1969’da Şam’da basılmıştır.
10- El-Mehasin fî tefsiri’l-Kur’an: Günümüze ulaşmamıştır.
11- Risale fî tafdili beyne belagati’l-Arab ve’l-Acem: İstanbul’da 1302’de basılmıştır.
12- Kitabü’l-Hasalata lebi’l-ilm: Âlimlerin ilim öğrenme yolunda katlandıkları çileler ve ilim öğrenme usullerinden bahseden eserin bir yazması Hamidiye Kütüphanesi No: 1464, Aşir Efendi No: 433’te kayıtlıdır.
13- Kitab Ma’htekeme bihil-hulefa ile’l-kudat: Aşir Efendi No: 433/2’de bir nüshası vardır.
14- Risale mine’lededbiyyat ve’l-ahlak: Ahlakla ilgili bu eserin yazması Hamidiye No: 1464’te vardır.
15- Şerhu Dîvânı Ebî Mihcen es-Sekafî: Şiir şerhi olup Beyrut’ta 1970’te yayınlanmıştır.
Bunlardan başka Kitabü’t-Tabsıra, Ed-Dirhem ve’d-Dinar, Risale fi’l-uzle, El-Umde gibi eserleri de vardır.
Şiirleri, eserlerinden ve kaynaklardan toplanarak Şi’ru Ebî Hilal el-Askerî adıyla 1975’te neşredilmiştir. Bunlardan bir kısmı şöyledir:
İlk ayakkabısını çıkarıp Kâbe’ye giren, Mugire’dir.
Zina suçundan ilk recm olunan Rebia bin Hudar Esedî’dir.
İlk atabinen ve ilk Arapça kitap yazan İsmail’dir.
Arablardan Hanifdin de olup da, ilk öldürülen Adî bin Zeyd’dir.
Besmele’yi ilk yazan Muhammed’dir.
İlk hediye Peygamber Efendimize Medine’de Zeyd bin Sabit’in hediyesidir.
İlk zekâtı alan Hazreti Ömer’dir.
Resulullah Efendimizle ilk alışveriş yapan Sinan bin Ebu Sinan Esedî’dir.
Allahü teala’nın yolunda ilk kan akıtan Sa’d bin Ebu Vakkas’tır.
Kur’an-ı Kerim’i Mekke’de ilk açık olarak okuyan Abdullah bin Mes’ud’dur.
İlk ezan okuyan Bilal-i Habeşî’dir.
İlk önce yazıda Allahü teala’ya hamdden sonra, Resulullah’a da salatü selamı yazan halife Harun Reşid’dir.
Fıkıh ilminde ilk kitap yazan Malik bin Enes’tir.
Kelam ilminde ilk kitap yazan Ebu Huzeyfe Vasıl bin Ata’dır.
Kitabu Mahtekeme bihil-hulefa ile’l-kudat adlı eserde ise şöyle naklediyor:
Mansur Mehdi buyurdu ki: “Halife takva ile ıslah olur. Sultan itaat ile doğru olur. Vatandaş adalet ile iyi olur. İnsanlar ise, ceza vermeye muktedir iken affetmekle doğru olur. İnsanların aklı en az olanı, kendisinden aşağı ve zayıf olanlara zulmeden dır.”
Hazreti Ali; “Kişinin, Allahü tealanın bir olduğuna, ortağı olmadığına, O’nun gibi hiçbir varlık olmadığına, O’nu görmediği hâlde şehadet etmesi, doğruluğundan ve iyiliğinden dir.” buyurmuştur.
