Osmanlı âlimlerinin büyüklerinden. İsmi Hızır bin Mahmud bin Ömer Atufî olup lakabı Hayreddin’dir. Amasya-Merzifon’da doğdu. Doğum tarihi belli değildir. 948 (m. 1541) senesinde İstanbul’da vefat etti. Eyüp semtinde, Hazreti Halid’in civarında, meşhur âlimlerden Hatib Kasımoğlu’nun yakınına defnedildi.
Hayreddin Atufî, zamanının büyük âlimlerinden okudu. Mevlana Bahtî Halife’den tefsir ve hadis ilmini, Amasyalı Mevlana Abdî’den me’ani ilmini, meşhur riyaziyeci Kadızade’nin torunu Kutbüddin Muhammed’den riyaziye (matematik) ilmini, Bursalı Mevlana Hocazade’den usûl ilmini ve Mevlana Efdalzade’den fıkıh ilmini öğrendi. Zamanının meşhur âlimleri arasına katıldı. Din ve fen ilimlerindeki üstünlüğü sebebiyle, Sultan İkinci Bayezid Han tarafından Saray-ı Hümayun muallimliğine tayin edildi. Daha sonra da camilerde tefsir ve diğer ilimleri okuttu. Evine çekilip çeşitli ilim ve mevzularda kitaplar yazdı. Gerek ders okuturken ve gerekse eserlerini yazdığı sırada, Padişah tarafından layık olduğu tahsisat (maaş) verilerek, şanına uygun muamele gösterildi.
Eserleri: Hayreddin Atufî, birçok eser yazmıştır. İstanbul kütüphanelerindeki eserleri şunlardır:
1- Haşiye-i Tefsir-i Keşşaf: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Kısmı No: 263’te kayıtlıdır.
2- Haşiye-i Tefsir-i Beydavî: Bir nüshası aynı kütüphanenin Beşir Ağa Kısmı No: 25’te kayıtlıdır.
3- Şerhu Meşarik-i şerif: Müellif hattı yazma nüshası Üsküdar Selimağa Kütüphanesi No: 230’da kayıtlıdır.
4- Şerhu Kaside-i Bürde: Kendi eliyle yazma nüshası Ayasofya Kütüphanesi’ndedir.
5- El-Enzar: Bazı hadis-i şeriflerin şerhi beyanındadır. Süleymaniye Kütüphanesi Şehzade Mehmed Kısmı No: 8/1’de kayıtlıdır.
6- Hısnü’l-ayati’l-Izam: En’am suresinden bazı ayet-i kerimelerin tefsiri hakkındadır.
7- Ravdü’l-insan fî tedaviri sıhhati’lebdan: Peygamberimizin tıbbından bahseder. Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kısmı No: 3569’da kayıtlıdır.
8- Kitabü’l-Attas
9- Mir’atü’t-te’vil fima hüve enmuzecü’t-takvil
10- Mir’atü’r-rüya
11- Hıfzü’l-Ebdan: Tıp ilmine dair manzum bir eserdir.
12- Cevheratü’l-Cenaniye fi’l-mesaili’l-İmaniye: Müellif hattı nüsha III. Ahmed Kütüphanesi No: 607’de kayıtlıdır.
13- Şerhu İsagucî fi’l-mantık
