Osmanlılar zamanında yetişen Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. Otuz sekizinci Osmanlı şeyhülislamıdır. Babası, Balî Efendi'dir. Balîzade diye meşhur olmuştur. İstanbul'da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. 1073 (m. 1662) senesinde İstanbul Sütlüce'de vefat etti. Orada defnedildi. Bugün kabrinin yeri kaybolmuştur.
İlk tahsilini babasından gördükten sonra zamanının âlimlerinden ilim öğrenip yükseldi. İlimde yüksek derecelere ulaştıktan sonra Galata kadılığına tayin edildi. Burada bir müddet vazife yaptıktan sonra vazifeden alındı. 1058 (m. 1648)'de tekrar vazifesi iade edilerek, Rumeli kazaskerliğine terfi ettirildi. Bilahare vazifeden uzaklaştırılmışsa da Padişah Sultan Dördüncü Mehmed Han tarafından, Anadolu kazaskerliğine tayin edildi. Beş yıl müddetle bu vazifeyi yürüttükten sonra 1067 (m. 1657)'de Hanefî Mehmed Efendi yerine şeyhülislamlık makamına getirildi. Altı ay müddetle bu vazifede kaldıktan sonra aynı yıl içinde vazifeden alınarak, Filibe'ye kadı olarak gönderildi. Daha sonra Yanbolu kadılığına nakl olundu. Dört yıl Yanbolu'da kaldıktan sonra İstanbul'a döndü. Sütlüce'de ikamet etti ve orada vefat etti.
Eserleri: Âlim ve fıkıh ilminde özel ihtisas sahibi olan Balîzade Mustafa Efendi'nin, yazmış olduğu birçok kıymetli eserleri vardır. Bu kıymetli eserleri şunlardır:
1- Haşiye ala Şerhi'l-Miftah: Belagatla ilgili olup bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Kısmı No: 2218'de kayıtlıdır.
2- El-Feraid fî halli'l-mesail ve'l-fevaid: Nesefî'nin Kenzü'd-dekaik adlı fıkıh kitabının şerhidir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 1238-1239'da kayıtlıdır.
3- Es-Seyfü'l-meslûl fî şer'i'r-Resul: Bir nüshası Topkapı Sarayı Merkez Kütüphanesi Medine Kısmı No: 376'da kayıtlıdır.
4- El-Ahkamü's-samediyye fi'ş-şeriati'l-Muhammediyye: Bir nüshası Murad Molla Kütüphanesi No: 526'da vardır.
5- Mizanü'l-amel: Fetvaları havîdir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Yenicami Kısmı No: 675'te vardır.
6- Haşiyetü Balîzade ala Haşiyeti Sa'dî Çelebi: İnaye Haşiyesi'nin haşiyesidir. Bir nüshası Murad Molla Kütüphanesi No: 609'da kayıtlıdır.
7- Haşiye ala Haşiyeti's-Sa'dî ale'l-Beydavî: Bir nüshası Bayezid Devlet Kütüphanesi Veliyyüddin Kısmı No: 302'de vardır.
8- Risale fî ma nevahu Ebu Eyyub Ensarî: Bir nüshası Millet Kütüphanesi Ali Emirî Kısmı Arabî No: 2447'de vardır.
9- Şerhu Kasideti'l-münferice: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 3772'de kayıtlıdır.
10- Fetava: Şeyhülislamlığında verdiği fetvalar olup bir nüshası Şehit Ali Paşa Kısmı No: 844'te vardır.
11- Şerhu Füsusi'l-hikem.
Balîzade Mustafa Efendi'nin bir fetvası (sağda) ve El-Feraid fî halli'l-mesail ve'l-fevaid adlı eserinin Saraybosna Narodna Üniversitesi Kütüphanesi No: 312'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (ortada) ve Haşiye ala Şerhi'l-Miftah adlı eserinin yazma nüshasının ilk sayfası (solda) eser Ümmü'l-kura Üniversitesi Kütüphanesi No: 15853'de kayıtlıdır.
Şerhu Kasideti'l-münferice adlı eserinin yazma nüshasının ilk iki sayfası (sağda) ve Şerhu Füsusi'l-hikem adlı eserinin kapak sayfası (solda). Yazma nüshası Köprülü Kütüphanesi MAB Kısmı No: 459'da kayıtlıdır.
