Hadis âlimlerinin büyüklerinden. İsmi Muhammed bin Yusuf bin Muhammed bin Ebu Yeddas el-Birzalî el-İşbilî el-Endülüsî olup künyesi Ebu Abdullah ve lakabı Zekiyyüddin'dir. İlmüddin el-Birzalî'nin oğludur. İlim tahsili için çok seyahatler yapmış olmasına nisbetle kendisine Cevval de denilmiştir. Zamanında bulunan hadis âlimlerinin en üstünlerinden olmasına nisbetle de kendisine Muhaddisü'ş-Şam denilmiştir.
577 (m. 1181) senesinde Endülüs İşbiliyye'de doğdu. 686 (m. 1239)'da Ramazan ayının 14. günü Hama'da (başka bir rivayette Şam'da) vefat etti. Birzalî, Endülüs'te bulunan meşhur kabilelerden Birzal kabilesine mensuptur. Orada yetişti. 620 (m. 1123) senesinde hacca gitti. Memleketine dönmeyip ilim tahsili ile meşgul oldu. Âlimlerin sohbetlerinde bulunup onlardan dinlediklerini yazdı.
Bu yolda çok çeşitli yerlere giderek, oralarda bulunan meşhur âlimler ile görüştü. Hicaz, Mısır, Şam, İsfehan, Horasan, Cezire, Halep, Nişabur, Herat, Hemedan, Bağdat, Harran, Erbil, Musul ve başka yerlere gidip âlimlerin sohbetlerinde bulundu. İbnü'l-Mufaddal, Zahir bin Rüstem, Yunus el-Haşimî, Kindî, Abdülmu'ız el-Bezzaz ve başka âlimlerden ilim öğrendi. Ebu Hamid bin es-Sabunî, Ömer bin Ya'kub el-Erbilî, Ebü'l-Mecd, İbnü'l-Adim, Cemaleddin Muhammed bin Vasıl, Ebü'l-Fadl ibni Asakir, Muhammed bin Yusuf ez-Zehebî ve başka âlimler de ondan ilim öğrenip rivayette bulundu.
Birzalî'nin aklı ve zekası çok yüksekti. İlmi pek çoktu. Bununla beraber çok tevazu sahibiydi. Herkese tebessüm eder, tatlı dil, güler yüz gösterirdi. Herkese faydalı olurdu. Kendisinden bir şey isteyenlere fazlası ile vermeye çalışırdı. Daha çok Şam'da ikamet etti. Orada kendisine çok alaka gösterilirdi. Fülüs Camii'nde imamlık yaptı.
Münzirî onun için diyor ki: “Çok ilim öğrendi. Öğrendiklerini yazardı. Yazmakla kalmaz, aynı zamanda ezberlerdi ve bunları çok güzel müzakere ederdi. Biz, Kahire'de İbnü'l-Mufaddal'ın yanında kendisiyle çok sohbet ettik. Birbirimizden çok şeyler dinledik.”
Eserleri: Birzalî'nin, Mu'cemü'l-kebir, Kitabü'l-erba'in et-Tıbbiyye ve başka kitapları vardır.
