Evliyanın büyüklerinden. İsmi Abdülkadir bin Muhammed bin Abdülkadir bin Muhammed Ensarî Cezirî'dir. Lakabı Zeyneddin'dir. 880 (m. 1475) senesinde Mısır'da doğdu. 977 (m. 1570) senesinde Hama'da vefat etti.
Ailesi aslen Cezireli olup Kahire'ye göç etmişti. Babası meşhur bir tabip olup Bîmaristan-ı Mansurî'de vazifeliydi. Cezirî hem ilim tahsiliyle hem de ticaretle meşgul oldu. Şeyh Şihabeddin Ahmed el-Yezidî'den tasavvuf dersleri aldı. Şeyh Ahmed bin İsmail'den de hadis öğrendi. Orduda katip olarak çalıştı. Hac emirliği yaptı.
Fazilet sahibi bir zattı. İbnü'l-Enbabî adında birisi, bir mesele sebebi ile kendisini üzdü. Bu kişi, veli bir zatın torunlarından idi. Cezirî, kırık bir kalbi ile evine döndü. O gece dua edip kendisine yapılan haksızlığı dedesi Abdülkadir-i Geylanî hazretlerine arz etti. Çok geçmeden, evinin kapısı çalındı. İbnü'l-Enbabî'nin gece vakti kapıya geldiğini gördü. Kapıyı açınca İbnü'l-Enbabî özür dileyip ellerine sarıldı, ihtiyacını gidereceğini söyledi ve gördüğü bir rüyayı şöyle anlattı:
“Rüyamda hem Abdülkadir-i Geylanî'yi hem de ceddim Enbabî'yi gördüm. Abdülkadir-i Geylanî bana; ‘Eğer deden İsmail Enbabî bu hususta sana şefaat etmeseydi, yaptığın işten dolayı ceza görecektin.’ dedi. Dedem de dedi ki: ‘Şimdi, kalk, yastığının altındaki yılanı öldür.’ Bu korkuyla kalktım. Yastığımı kaldırdığımda bir yılan gördüm ve onu öldürdüm. Hatamı anladım ve bu vakitte sana geldim.”
İbnü'l-Enbabî, tövbe etti. Tekrar tekrar özür diledi. Ertesi gün de Cezirî'nin ihtiyacını karşıladı.
Eserleri:
-
1Dürerü'l-Feraidü'l-munazzama fî ahbari'l-hac ve tariki Mekke el-Muazzama: Hac ile ilgili en önemli eserlerdendir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Reisülküttab Kısmı No: 648'de kayıtlıdır.
-
2Hulasatü'z-zeheb fî fadli'l-Arap.
-
3Umdetü's-Safve fî hilli'l-kahve: Kahve hakkındadır. Kısmen 1826'da Paris'te basılmıştır.
-
4Mecmû fihi eş'ar ve müraselat ve fevaid.
Cezirî hazretlerinin yazdığı Dürerü'l-Feraidü'l-munazzama fî ahbari'l-hac ve tariki Mekke el-Muazzama'nın kapak sayfası.
