Fıkıh ve hadis âlimi. İsmi Dahhak bin Mahled bin Müslim; künyesi Ebu Asım olup, Nebil diye tanınır. İsmi, Dahhak bin Mahled bin Müslim bin Dahhak Şeybanî'dir. Aslen Basralı olup, 122 (m. 740) senesinde Mekke'de doğdu. Hadis ilminde hafız olan Dahhak bin Mahled 211 (m. 826) yılında Basra'da vefat etti. Bazı kaynaklarda 212 veya 213 yıllarında vefat ettiği de bildirilmektedir.
Dahhak bin Mahled, zamanın birçok âlimlerinden ilim aldı. Başta Ca'fer bin Muhammed, İbn-i Cüreyc, Süfyan-ı Sevrî ve Şu'be bin Haccac gibi meşhur âlimler olmak üzere, Yezid bin Ebu Ubeyd, Eymen bin Nabil, Şebib bin Bişr, Süleyman et-Teymî, Osman bin Sa'd, İbn-i Avn, İbn-i Ebu Zi'b, el-Evzaî, Sa'id bin Abdülaziz, Sevr bin Yezid er-Rahbî, Ca'fer bin Sevban, Hanzala bin Ebu Süfyan, Hayve bin Şüreyh, Zekeriyya bin İshak, Sa'id bin Ebu Arube, Abdülhamid bin Ca'fer, Ömer bin Muhammed bin Zeyd el-Ömerî, Osman bin Esved, Ömer bin Sa'id bin Ebu Husayn, Malik bin Enes, Hişam bin Hassan, Müzahir bin Eslem, Kurre bin Halid ve birçok âlimden ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti.
Dahhak bin Mahled, ilim tahsili için Mekke'ye gitmiştir. İbn-i Cüreyc vefat edinceye kadar Mekke'de kaldı ve ilim tahsilinden sonra Basra'ya döndü. Dahhak bin Mahled hakkında Osman ed-Darimî ve İbn-i Main; “O, sikadır.”, İclî; “O, çok hadis bilen sika âlimdir ve fakihtir.”, Ebu Hatim; “O, saduktur”, İbn-i Sa'd; “O, fakih ve sika âlimdir.”, Ömer bin Şebbet; “Allah'a yemin ederim ki, onun benzerini görmedim.”, el-Halilî; “O, Allah'tan korkan, züht, ilim ve din sahibi bir âlimdi.” demektedirler.
Dahhak bin Mahled birçok talebe yetiştirmiştir. Bunlardan Cerir bin Hazım, el-Esmaî, el-Haribî, İshak bin Raheveyh, Ali bin el-Medinî, İshak bin Mansur el-Kusec, Hasan bin Ali el-Havlanî, Ebu Hayseme, Abbas bin Abdülazim el-Anbarî, Abdullah bin İshak el-Cevherî, Abdullah bin Muhammed el-Müsnedî, Ömer bin Ali, Bündar, Ebu Musa, Ebu Gassan el-Müsned, Muhammed bin Abdullah bin Numeyr, Harun el-Hammal, oğlu Ömer bin Ebu Asım, Ebu Ca'fer ed-Dekikî, Abbas ed-Durî, el-Haris bin Ebu Üsame ve Muhammed bin Hibban el-Basrî ilim alıp hadis-i şerif nakletmişlerdir.
İmam-ı Buharî hazretleri, bizzat Dahhak bin Mahled'den şöyle işittiğini bildirir: “Ben gıybetin haram olduğunu öğrendiğimden beri, hiçbir kimseyi gıybet etmedim.” Şöyle anlatılır: “Bir gün Basra'ya fil gelmişti. Halk onu görmek için dışarıya çıkmıştı. İbn-i Cüreyc de Dahhak'a; “Sen niye bakmıyorsun?” diye sorunca o; “Ben ona bakmayı, seninle olmaktan daha ciddi bulmuyorum.” dedi. Bunun üzerine İbn-i Cüreyc bu sözden hoşlanarak, ona; “Sen nebi lsin.” demiştir. (“Nebil şerefli kimse manasındadır.”)
Rivayet ettiği hadis-i şerifte, Peygamber Efendimiz Yemen'e Muaz bin Cebel'i vali ve zekat tahsili için gönderirken ona şöyle buyurdu: “Sen ehl-i kitaptan (Yahudilerden ve Hıristiyanlardan) olan bir grupla karşılaşacaksın. Onların yanına varınca, önce onları, Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim, Allah'ın Resulü olduğuma tasdike (inanmaya) davet et. Eğer bunu kabul ederlerse onlara, Allah'ın beş vakit namazı farz kıldığını haber ver. Bunu da kabul ettiklerinde, Allahütealanın zenginlerin fakirlere zekat vermesini emrettiğini bildir. Bunu da kabul ederlerse, zekat alırken malların (sadece) en iyisini seçme. Mazlumun ahını almaktan çekin! Çünkü Allahüteala mazlumun duasını (ahını) hemen kabul eder.”
Dahhak bin Mahled'in Cüz isminde bir hadis kitabı vardır.
