Nahiv, kıraat ve hadis âlimi. İsmi, Hasan bin Ahmed bin Abdülgaffar el-Farisî olup; künyesi, Ebu Ali'dir. 288 (m. 901) senesinde Şiraz yakınlarındaki Fera kasabasında dünyaya geldi. 377 (m. 987) senesinde Bağdat'ta vefat etti. Babası Fars, annesi Arap asıllıdır. Bu sebeple Farisî diye tanınır. Zengin bir ailenin çocuğu idi. Ebu İshak ez-Zeccac, Ebu Bekr İbnü's-Serrac, Ebu Bekr bin Hayat, İbn-i Düreyd gibi zamanın meşhur âlimlerinden nahiv öğrendi. Ebu Bekr bin Mücahid'den kıraat ilmini tahsil etti. Ebu Bekr Muhammed bin Ali'den Sibeveyh'in Arap gramerine dair El-Kitab adlı eserini 100 altına alıp okudu. Bağdad'da on sene kaldı. Sonra Musul'a geçti. Burada karşılaştığı İbn-i Cinni kendisine talebe oldu. Beraber Haleb'e geçtiler. Burada yedi sene kaldı. Hamdanî hükümdarı Seyfüddevle'nin himayesine girdi. Büveyhî hükümdarı Adudüddevle kendisini davet etti. Şam, Bağdat ve başka şehirleri dolaşarak Şiraz'a gitti. Adudüddevle'ye nahiv okuttu. Büveyhîler Bağdat'a hakim olunca, hükümdar ile beraber 369 (m. 979) senesinde buraya gitti. Bağdat'ta vefat etti.
Ebu Ali el-Farisî, Basra nahiv ekolünün mühim temsilcilerindendir. Hiç evlenmeyerek ilim tahsil ve tedrisiyle meşgul olmuştur. Yüklü servetini de Basra nahivcilerine bağışlamıştır. Ebu Ali, ders verirken, meseleleri talebesiyle münazara eder; onların derse bizzat iştirakini sağlardı. Ebu Amr kıraatini İbn-i Mücahid'den arz yoluyla rivayet etmiştir. Mutezile âlimlerinden Ebu Ali el-Cübbaî'nin tefsiri üzerine yazdığı ta'lik sebebiyle bu mezhepten olmakla itham edilmişse de, buna dair bir delil elde mevcut değildir. Amelde Hanefî mezhebinde idi. İbn-i Cinnî, önde gelen talebelerindendir. Kırk sene hocasına hizmet etmiştir. Ali bin İsa er-Rebeî de talebelerindendir. Yirmi sene hocasıyla beraber bulunmuştur. Ayrıca çok talebe yetiştirmiştir.
Eserleri: Çoğu nahive dair otuzdan fazla eseri vardır. Adudüddevle'ye ithaf ettiği El-Hücceli'l-Kurrai's-Seb'a basılmıştır. Şerhu'l-Ebyati'l-Müşkile; El-İzah fi'n-Nahv; Et-Tekmile; El-Mesailü'l-Askeriyyat; El-Mesailü'l-Basriyyat; El-Mesailü'l-Şiraziyyat; El-Mesailü'l-Müşkileti'l-Ma'rufetibi'l-Bağdadiyyat adlı eserleri de meşhurdur.
