Osmanlı âlimlerinden. Yirmi dokuzuncu Osmanlı şeyhülislamı olup ismi Mehmed'dir. Yirmi altıncı Osmanlı şeyhülislamı Es'ad Efendi'nin oğlu olduğu için Es'ad Efendizade veya Ebu Sa'id diye bilinir. Şeyhülislam Hoca Sa'deddin Efendi'nin torunudur. 1003 (m. 1594)'te İstanbul'da doğdu. 1072 (m. 1662)'de İstanbul'da vefat etti. Dedesi Hoca Sa'deddin Efendi'nin Eyüp Sultan civarındaki mezarı yanına defnedildi.
Babası Es'ad Efendi'den ve zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil edip yüksek ilmî derecelere ulaştıktan sonra ilk olarak 1030 (m. 1621)'de Şam kadılığına, 1032 (m. 1623)'te Bursa kadılığına tayin edildi. 1034 (m. 1625)'te İstanbul kadılığına yükseltildi. İki yıl bu vazifeyi yürüttükten sonra 1036 (m. 1626)'da bu vazifeden alındı ve aynı sene içinde tekrar aynı vazifeye tayin olundu. 1038 (m. 1628)'de Anadolu kazaskerliğine yükseltildi ve 1039 (m. 1629)'da Rumeli kazaskerliğine getirildi. Kısa bir süre sonra bu vazifeden alındı. Evine kapandı. On yıl müddetle ibadet, taat ve ilimle meşgul oldu. 1049 (m. 1639)'da tekrar Rumeli kazaskeri oldu. 1051 (m. 1641)'de tekrar vazifeden alındı. Kendi evinde ibadetle meşgul iken, Şeyhülislam Zekeriyyazade Yahya Efendi vazifeden alınınca onun yerine 1053 (m. 1643)'te şeyhülislam oldu. 1055 (m. 1645)'te bu vazifeden alınınca tekrar evine çekilip ibadetle meşgul oldu. Karaçelebizade Abdülaziz Efendi'nin vazifeden alınması üzerine 1061 (m. 1651)'de yeniden şeyhülislamlık makamına getirildi. 1062 (m. 1652)'de tekrar vazifeden alındı. 1064 (m. 1654)'te Şeyhülislam Behayî Efendi'nin vefatı üzerine, üçüncü defa şeyhülislamlık makamına getirildi. 1065 (m. 1655)'te vazifeden alınarak, oğlu ile birlikte Gelibolu'ya gönderildi.
Ebu Sa'id Mehmed Efendi'nin bir fetvası.
Üç defa getirilmiş olduğu şeyhülislamlık müddeti, toplam 4 yıl 2 ay 11 gündür. Bir müddet sonra Mekke, Şam ve Konya kadılıklarına tayin olunmuş ise de İstanbul'dan uzakta yaşamaya tahammül edemeyen Ebu Sa'id Mehmed Efendi, Sultan Dördüncü Mehmed'in annesi Valide Turhan Sultan ve saray ağalarından Şa'ban Halife ile haber göndererek kendini bu vazifelerden affettirdi. İstanbul'da çiftliğine çekilip ibadet ve taatle meşgul olduğu sırada vefat etti.
Ebu Sa'id Mehmed Efendi, âlim ve fazıl bir zattı. Düzgün ifadeli ve açık sözleriyle hoş sohbet idi. Sa'id mahlasıyla yazmış olduğu şiirleri ile Arapça, Farsça ve Türkçe bazı eserlere yazdığı ta'likatları vardır.
