Tefsir ve fıkıh âlimi. Künyesi Ebu Muhammed olup ismi Abdülvehhab bin Muhammed bin Abdülvehhab bin Muhammed bin Abdülvahid bin Muhammed'dir. Babasının vefat ettiği sene olan 414 (m. 1023) yılında Şiraz'da doğdu. Fars (İran) şehirlerinden Şiraz'da doğduğu için Farisî ve Şirazî nisbet edildi. Bir ara kuru meyve ticareti ile uğraştığı için Famî denildi. 500 (m. 1107) yılında Şiraz'da vefat etti.
Babasının âlim olması ve aile çevresinde ilimle uğraşan kimselerin çokluğu, Ebu Muhammed Famî'yi küçük yaşta ilim öğrenmeye teşvik etti. İlk önce, memleketi olan Şiraz'da ilim tahsiline başladı. Ehil kimselerden temel din bilgilerini öğrenip, alet (yardımcı) ilimlerine vakıf olduktan sonra; Arabî ilimlerin, fıkıh ve tefsir bilgilerinin mütehassıslarından ders almaya başladı. Hafız Ebu Bekr bin Ahmed bin Hasan bin Leys Şirazî, Muhammed bin Ahmed bin Abdek Cibalî ve daha birçok âlimden ilim öğrendi. Pek çok hadis-i şerif ezberledi. Şafiî mezhebinin fıkıh bilgilerini en iyi bilen âlimlerden oldu.
Selçuklu veziri ve Nizamiye medreseleri kurucusu olan Nizamülmülk'ün daveti üzerine Bağdat'a gitti. Bağdat Nizamiye Medresesi'nde Udde kitabının yazarı Hüseyin Taberî ile münavebeli (değişmeli) olarak ders okuttu. Kasr Camii'nde hadis-i şerif dersleri verdi. Daha sonra vazifesinden ayrılarak Şiraz'a gitti. İnsanlara ilim öğretmekle, emr-i ma'rûf ve nehy-i münker ile (Allahü tealanın emir ve yasaklarını bildirmekle) meşgul oldu. Tarih-i İsfehan kitabının sahibi İbn-i Mende ve İbn-i Sem'anî, onun fıkıh ilmindeki üstünlüğünü, ilminin yüksekliğini, ibadet ve taattaki gayretini anlattılar. Vaktini ilim öğrenmek, öğretmek ve ibadet etmekle geçirirdi. Haram ve şüphelilerden şiddetle kaçar, mubahların birçoğunu terk ederdi.
Pek çok talebe yetiştirdi. Abdülvehhab Enmatî ve Ebü'l-Fadl bin Nasr gibi âlimler, kendisinden ilim öğrendiler.
Hocalarından öğrendiklerini açıklayarak talebelerine anlatan Abdülvehhab Farisî, birçok kitap yazdı. Bildirilen bazı eserleri şunlardır:
-
1Tefsirü'l-Kur'an: Bu eserinde ayet-i kerimelerde geçen kelimeleri, eski Arap şiirinden yüzbinden fazla beyt yazarak açıkladı.
-
2Tarihü'l-fukaha: Aralarında Şafiî fıkıh âlimlerini de ihtiva eden bir eserdir.
-
3Kitabü'l-ehad
Yetmiş kadar eser yazdığı bildirilmektedir.
