Tefsir, hadis, sarf, nahiv, lügat ve tarih âlimlerinden. İsmi, Ali bin Feddal bin Ali bin Galib bin Cabir el-Kayrevanî'dir. Meşhur şair Ferazdak'ın soyundan olduğu için “Ferazdakî” ve Temim Kabilesi'ne mensup olduğu için “Temimî” nisbetleriyle de anılmaktadır. Endülüs'te Kayravan şehrinin Hecar kasabasında doğdu. Lügat, sarf, nahiv, edebiyat gibi alet ilimlerinde, tefsir ve hadis ilimleri ile siyer ve tarih ilimlerinde zamanının en büyük âlimlerinden oldu. Bu ilimlerde “İmam” ünvanı verildi. Çok güzel şiirler yazdı. İlim öğrenmek için çok diyar gezdi. 479 (m. 1086) senesi Rebiulevvel ayında Bağdat'ta vefat etti.
Birçok ilimlerde yüksek derecelere ulaşan Ali bin Feddal, Endülüs'te birçok âlimden ilim aldıktan sonra, önce Gazze şehrine geldi. Çok iltifat ve kabul gördü. Buradaki âlimlerin ilim meclislerine devam etti. Bir müddet Bağdat'ta kalıp, nahiv, lügat, ilimlerini okudu. Oradakilere, Endülüs âlimlerinden öğrendiği hadis-i şerifleri rivayet etti.
Hibetullah es-Sekatî diyor ki: “Ben ondan birçok hadis-i şerifler yazdım ve kendisine de bazı muhaddislerin rivayetlerini arz ettim. Senetlerinin, metinleri ile birleşmiş olduğunu görünce kabul etmedi.”
Abdülgafir diyor ki: “İbn-i Feddal, Nişabur'a gelmişti. Onun yanına gittim. Birçok beldelerde öğrendiği ilimlerde bir umman gibiydi. Memleketinden ayrılıp buralara kadar gelenler arasında onun benzeri yoktu.”
Eserleri: Eserleri çoktur. Her birisi, ilimdeki üstünlüğünü isbat eden birer vesikadır. Besmelenin manasını açıklayan çok büyük bir kitap yazmıştır. İlmî değeri çok yüksek eserlerinden bazıları şunlardır:
-
1El-Burhanü'l-Amidî: Tefsir ilmine ait 20 ciltlik bir eserdir.
-
2El-İksir fî ilmi't-tefsir: 35 cilt hâlinde tab edilmiş bir eserdir.
-
3İksirü'z-zeheb fî sına'ti'l-edeb: 5 cilttir.
-
4En-Nüketü fi'l-Kur'an.
-
5Şerhu me'ani'l-huruf.
-
6Şerhu ünvani'l-i'rab.
-
7El-Faslü fî marifeti'l-usul.
-
8El-İşaretü ila tahsini'l-ibare.
-
9El-Mukaddime: Nahiv ilmine dair bir eserdir.
-
10Mearifü'l-edeb: Nahiv ilmini anlatan 3 ciltlik bir eserdir.
-
11Şerhu ünvani'l-edeb.
-
12El-Avamil ve'l-hevamil: Nahiv ilmine dairdir.
-
13Kitabü'l-aruz.
-
14Şeceratü'z-zeheb fî marifet-i eimmeti'l-edeb.
-
15Kitabü'd-düvel: Tarih ilmine dair yazdığı 30 ciltlik büyük bir eserdir.
