Hadis, nahiv, kıraat ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Halil bin Hilal bin Hasan el-Hadirî el-Halebî'dir. Lakabı Nureddin olup künyesi Ebü'l-Beka'dır. 747 (m. 1346) senesinde doğdu. 824 (m. 1421) senesi Rebiulevvel ayının onunda, Cumartesi günü Halep'te vefat etti. Namazını Burhaneddin Halebî kıldırdı. Zahiriyye Medresesi yakınına defnedildi. Cenaze namazı çok kalabalık oldu. İbn-i Hacer-i Askalanî; “Hadirî'nin vefatı Mısır'da duyulunca Cemaziyelevvel ayının sonlarında Ezher Camii'nde gıyabında cenaze namazı kılındı.” demektedir.
Büyüyüp ilim öğrenme çağına gelince çeşitli ilimlere dair onbeş kitap ezberledi. Cemaleddin bin Adim, Şerefeddin Musa Ensarî, Siraceddin Hindî gibi âlimlerden ilim tahsil etti. Ebu Abdullah Endülüsî ve Ebu Ca'fer Endülüsî'den nahiv ilmi öğrendi. Burhaneddin Halebî ve Şerefeddin Ensarî ile arkadaşlık yaptı. Bu iki zat ile beraber, bunların hocalarından çok istifade etti.
Şam'a gidip oranın büyük âlimlerinden ilim öğrendi. İbn-i Emile bunlardandır. Bu âlimden Sünen-i Ebu Davud ve Sünen-i Tirmizî'yi okudu. Birçok kere de Kahire'ye gitti. Kahire'de Veliyyüddin Menfelutî, Cemaleddin İsnevî, İbnü'l-Mülakkın, Celaleddin Tenbanî'den ilim tahsil etti. Şemseddin Askalanî'den kıraat ilimlerini okudu ve hadis-i şerif dinledi. Bu âlimden kıraat için icazet aldı. Zeyneddin Irakî, Sadreddin Yusufî ve Kemaleddin bin Acemî'den hadis-i şerif öğrendi. Zeyneddin Irakî'den hadis ilminde icazet aldı.
Bir müddet Ebü'l-Velid ibni Şıhne'nin yerine kadılığa vekâlet etti. Daha sonra da Sermin kasabasında kadılık vazifesine tayin edildi. 811 (m. 1408) senesinde Halep'te vali Demirtaş'ın yardımıyla Hanefî kadılığına getirildi. Burada fetvalar verdi ve ders okutarak talebe yetiştirdi. Yaşayışı ve hâlleri güzel olup herkes tarafından beğenilirdi. Çok keskin zekalı idi. Hanefî fıkhını çok iyi bilirdi. Memleketinde parmakla gösterilen büyük âlimlerdendi. Sultan Müeyyed onu çok sever, ikramlarda bulunur ve hürmet ederdi.
Muhaddis Burhaneddin Halebî anlatır: “Şam'da ve Kahire'de onun gibisini bilmiyorum. Çok mütevazı ve dinin emirlerine çok bağlı bir zattı. Cemaatle namazı hiç kaçırmazdı. Devamlı Kur'an-ı Kerim okur, çok nafile ibadet yapar ve ilimle meşgul olurdu. Nahiv, sarf, kıraat, hadis ve Arabî ilimlerde çok büyük âlimdi.”
Eserleri
Yazdığı kıymetli eserlerden bazıları şunlardır:
1- Şerhu't-tavdih li İbn-i Hişam, 2- Şerhu'ş-Şüzur, 3- Şerhu Mugni'l-Lebib, 4- Mekarimü'l-ahlâk, 5- Muhtasaru Cilaü'l-ifham, 6- Şerhu't-tazrif ale't-Tasrif, 7- Şerhü'l-fevaidi'l-gıyasiyye.
