Hadis âlimlerinden ve tarihçi. İsmi Halife bin Hayyat bin Halife eş-Şeybanî el-Usfurî el-Basrî, el-Hafız olup, künyesi Ebu Amr'dır. Lakabı ise, Şebab'dır. 160 (m. 777) yılları civarında Basra'da doğdu. 240 (m. 854)'ta Ramazan-ı şerif ayında Basra'da vefat etmiştir. Vefatı için 230 veya 246 diyen âlimler de vardır.
Âlim ve faziletler sahibi bir zat olan Halife bin Hayyad; İsmail bin Ümeyye, Bişr bin el-Mufaddal, Ebu Davud Tayalisî, Yezid bin Zerî, Abdurrahman bin Mehdî, Muaz bin Muaz el-Anberî, Mu'temir bin Süleyman, İbn-i Uyeyne gibi bir çok âlimden hadis öğrenmiş ve ilim almıştır. İmam-ı Buharî, İbrahim bin Abdullah bin Cüneyd, Ebu Bekr bin Asım, Bakî bin Mahled, Abdullah bin Ahmed bin Hanbel, Harb bin el-Kirmanî, Abdullah bin Nariye, Abdullah bin Abdurrahman ed-Darimî, Ya'kub bin Şeybe ve birçok âlim Halife bin Hayyat'tan hadis-i şerif rivayet etmişler ve ilim öğrenmişlerdir.
İbn-i Adî; “Halife bin Hayyad'ın rivayet ettiği hadisler doğrudur. O hadis rivayet ehliyetine sahiptir, rivayette ise çok dikkatlidir.” buyurmuştur. Ebu Zür'a, onun rivayet ettiği hadislerden, Fevâid adlı eserine almıştır. İbn-i Hibban ise, Sikât kitabında sika âlimler içerisinde zikretmiş ve; “Halife bin Hayyad rivayette sağlam, tarihi ve insanların neseblerini çok iyi bilen bir zattı.” buyurmuştur.
Eserleri
Halife bin Hayyat'ın başlıca eserleri şunlardır:
1- Kitabü't-Tabakat veya Tabakatü'r-Rüvat: Sahabe, Tabiîn ve Tebe-i tabiîn'den 3229'u erkek, 129'u kadın olmak üzere toplam 3358 ravinin hal tercümesini ihtiva etmektedir. Sık sık tekrarlar vardır. Eseri, nesep, tabaka ve şehir esasına göre tasnif etmiştir. Bu bakımdan önemlidir. Eser 1967'de Şam'da yayınlanmıştır.
2- Et-Tarih: Eser kronolojiktir. Sene sene önemli olayları kaydetmiştir. 1968'de Şam'da yayınlanmıştır.
3- Müsnedü Halife bin Hayat: 101 hadis-i şerifi ilk ravilerini esas alarak alfabetik sırayla düzenlemiştir. Eser 1405'te Beyrut'ta yayınlandı.
Bunlardan başka, Kitabu Tabakati'l-kurra, Tarihu'z-zemna ve'l-urcan ve'l-merda ve'l-umyan, Kitabu Eczai'l-Kur'an adlı eserleri vardır.
